Donkam ka jingtehlakam ïa ka jingdih duma ha ki lynti synkien

Dei ban pynkhlaiñ ïa ki aiñ ban tehlakam

0

Shillong, Nailur 11: Ka tnad ka koit ka khiah ka sorkar Meghalaya ka la pynlong ïa ka jingpynshai paidbah halor ka Tobacco-Free Village (TfV), kaba la sdang ha u snem 2024 ha ki ar tylli ki distrik kata ha East Khasi Hills bad West Jaiñtia Hills da ka National Health Mission (NHM), Meghalaya, ha ka jingïatreilang bad ka Meghalaya State Rural Livelihoods Society (MSRLS) bad ka Sambandh Health Foundation (SHF) kum kaba ïasnohkti ban ïatreilang, ka la pynskhem ïalade ïa ka jaka kaba ha khmat tam ha ka ri kum ka nongïalam ha ka kam tehlakam ïa ka dih duma kaba ïatreilang bad ki paidbah la ar snem lynter.
Kumba la ong ka Dr. Nabaneeta D. Mawrie, SNO, NTCP, NHM Meghalaya, kala ong ba kane ka prokram “The Tobacco-Free Village” kam dei tang kata ka prokram kaba la pynshai ïa ki shnong ki thaw ïa ka jinglah ban teh lakam ïa ka dih duma tang ha ka kot, hynrei ka dei ka kam ban ïatreilang ka imlang ka sahlang bad ka jingshim khia.
Ka la dep pyntip ba ka kyndon treikam jong ka tnad ka koit ka khiah na ka bynta ki shnong kiba lait na u duma kan treikam ha ka ban pynduh ïa ka jingdih duma. Ha u snem ba nyngkong, la don haduh 264 VHCs (20%) na ka 1,295 tylli ki Village Health Councils (VHCs) ha kylleng ka East Khasi Hills bad West Jaiñtia Hills kiba la lah ban lait na ka jingdih duma.
Katba ha u snem ba ar, ki VHC ki la kiew shilliang bad ka la nangroi shuh shuh, ha kaba 531 tylli ki VHC (41%) kila poi shaduh kane ka thong ban long kiba lait na u duma. Hynrei ha kajuh ka por, 1,039 tylli ki VHC mynta ki la nang ïaid shakhmat ban pyntreikam ïa kane ka prokram ha baroh ar district.
Haba kren shaphang jong u duma, la ong ba la don haduh 8000 ngut kiba la duh noh la ka jingim tang na ka daw jong ka jingkyrni ha ka dih duma man u snem ha ka jylla Meghalaya, katba ka jingïar ka jingïada ha ka rukom treikam ha ki nongkyndong ka long kawei ka jingjop bakhraw ha ka liang ka koit ka khiah.
Ha u snem ba ar, la don palat 5,500 tylli ki prokram kiba la dep pynlong halor u duma, ha kaba la ïadon lang palat 55,000 ngut ki dkhot ka imlang sahlang. Ki mat ba ïadei bad ka jingdih duma bad ki lad ki lynti ban ïada na ka jingpyndonkam ban dih duma, ka la nang ïar da ka jingïakren lyngba ki jingïalang jong ka VHC, ki jingïalang jong ki kynhun Self-Help bad ki jingïalang jong ka imlang ka sahlang, kaba kane ka pynpaw ïa ka jingnang ka jingkitkhlieh ka imlang sahlang ban khanglad ïa ka dih duma ha ki nongkyndong.
Kawei na ki bor ba khlaiñ bha jong ka ‘Meghalaya Model’ ka long ba ïa ka nam ‘Shnong ba Tlem na ka Dih Duma’, la ïoh ban pynkup da ka jingleh bad ka jingïatreilang jong ka imlang sahlang ryngkat ka jingpynshisha ba la bud pyrkhing ïa ki kyndon, ym da kaba shu pynpaw ne shu pynbna khlem ki kam.
Ka VHC ka la thung da u Nodal ophisar jong ka TfV, ha kaba kila pynlong da ki jingïalang ha ka imlang ka sahlang ban ïakren shaphang ka jingma na ka jingdih duma, mynjur ïa ka rai ban pyrkhing die ïa ki hajan ki skul, la dep pynmih da ka hukum ban nym shah dih duma ha ki jaka paidbah, la dep pyndait da ki jingthoh bym shah dih duma, ki dur bad la dep pynlong da ki prokram pyn sngewthuh ïa ki paidbah.
Kane ka long kaba la don da ka jingthoh bad la pynshisha bad la ithuh ïa ka VHC kum kaba atiar ba pyrshah ban dih duma ynda la pyndep bad pynshisha bha kam duna ïa ka san tylli na ki hynriew tylli ki kam kiba la bthah. Dang ha u snem ba nyngkong, ki heh ophisar na ka Ministry of Health & Family Welfare bad ka WHO kila leit khmih ïa ki shnong kiba ïashim bynta bad kila ïaroh ïa kane ka rukom treikam ba long hi da ka imlang sahlang.
La lah ban sakhi ïa kane naba u VHC Chairperson ka Mawmluh VHC, Shella Block u la dep pyni ba la don kumba 40-50% ki nongshong shnong ki bym dih duma shuh lane pyndonkam ïa u ha ki jaka paidbah kum ha ki dukan sha, jaka ap bos bad ki jingialang paidbah, katba 60-70% kiba khlem dih duma ha la ki iing ki sem jong ki, khamtam hakhmat jong ki khynnah khyllung bad ki samla.
Ki VHC Nodals, kiba la dep ïatrei bad ki nongtrei ki skul, kila dep pynthikna ba ym shah ban die ïa ki sikret lane kino kino ki duma hajan ki skul. Katkum ka jingong jong u Chairperson, kine ki prokram kila wallam iaka jingtip kaba kham bniah, kaba pynduna iaka jingpyndonkam duma bad ka jingkylla kaba bha ha ka rukom im ka imlang sahlang.
Katba ha u snem ba ar, kala pynkhlaiñ ïa ka jingtreikam ha ki jaka nongkyndong lane ki shnong kiba sha kyndong tam lyngba ki VHC, ki Nodal Officer ka TfV bad ki Community Gender & Health Activists (CGHAs) ka Meghalaya State Rural Livelihoods Society (MSRLS). Kumba la ong u bah Ronald Kynta, COO, MSRLS, u la ong ba ki nongtrei ka MSRLS kila pyndonkam ïa ka jingshaniah bad ka jingpoi kaba jylliew hapoh ki shnong ki thaw, kaba la tei lyngba ki Village Organisation.
Ki SHG bad ki VHC ban ialap halor ka jingiada na u kwai bad u duma ha ki thliew iing bad ha ki jingiakren man ka sngi, khnang ban pynlong iaki rukom im kaba koit bakhiah ka thong kaba iasngewbha lang ka shnong ka thaw. Iaki lai tylli ki VHC kiba la treikam bha, la ithuh da ka sorkar Meghalaya ha ka State Level Observation of World No Tobacco Day, 2026, ha nongbah Shillong, ha kaba kine kila iohpdiang da ka syrnod ba ioh jingiaroh lane ka Certificate of Appreciation bad ka khusnam da ka pisa.
La pynïaid ïa kane ka prokram lyngba ka Sambandh Health Foundation, kaba dei kawei na ki prokram bapher ka rukom treikam ba kyrpang ban pyntreikam ïa ki prokram digital. U bah Kynta u la bynrap da kaba ong ba kane ka prokram ka pyni ba kaei kaba ki kynhun ka imlang ka sahlang ki ïoh jingjop lada ki ïoh ka jingkyrshan na ki briew kiba thrang ban trei ïa ka kam.
Ha u snem uba lai jong ka Tobacco-Free Village Programme kala sdang ha ka 1 tarik Nailur 2026 bad ka jylla Meghalaya kam shym la trei suki. Tang hapoh ar snem, kaba dei ka jylla ba la tip ba bun ki nongpyn donkam ia u duma haduh 47% kala pynkylla iaki shnong nongkyndong ba kin iakhun pyrshah ia u duma.
Na ka imlang ka sahlang sha kawei pat ka imlang ka sahlang, na iing lajong sha kawei pat ka iing, ka jylla Meghalaya ka la pynshisha ba ka rukom im khlem u duma kam dei ka jingthmu hangne hynrei ka dei ka jingshisha kaba kila tei bad kin long kum ki nuksa ia kiwei pat ki ri jong ka India ba kin bud ïa ki.

Leave A Reply

Your email address will not be published.