Balei ki tiar ba kyntang jong u Arahant Sariputta bad u Arahant Mahamoggall na ki long kiba kongsan mynta -Vivek Aggarwal, IAS
Ki tiar ba kyntang jong arngut ki synran ba hakhmat duh jong u Buddha – U Arahant S?riputta bad u Arahant Mah?moggall?na- yn sa rah sha Mongolia da ka liengsuiñ ba kyrpang jong ka IAF ban pyni nam ha Gandan Monastery, Ulaanbaatar, naduh ka 1 haduh 10 tarik u Jylliew 2020.
Ki tiar ba kyntang jong u Buddha bad ki synran ba hakhmat eh jong u, u Arahant S?riputta bad u Arahant Mah? Moggall?na, kiba la buh kyrpang ha UbonRatchathani, Thailand, ha ka por jong ka jingpyninam ha u snem 2024, kaba la pynlong da ka India bad ka Thailand
La palat ar hajar snem, ki kyrteng jong u Arahant S?riputta bad u Arahant Mah?moggall?na ki la bat ïa ka jaka kaba donburom kaba ym lah ban ïanujor hapdeng ki Buddhist. Kum ki arngut ki synran ba hakhmat duh jong u Gautama Buddha, ym tangba ki la long ki paralok ba jan tam jong u Buddha ha ka jinglong ba kynja mynsiem hynrei ki long ruh ki nongsumar bad nongpynsaphriang ba hakhmat eh ia ka Dhamma hadien ba u la ïoh ïa ka jingshemphang.
Ka khana pateng jong ki Buddhist ka ong ba ïa u S?riputta bad ia u Mah?moggall?na la kha ha kajuh ka sngi ha ki shnong ba marjan ha ka thaiñ Magadha, hajan ka Nalanda kaba mynta. Ïa u S?riputta la kha ha ka shnong Upatissa, katba ïa u Mah?moggall?na la kha ha ka shnong Kolita. Hapdeng ka jingïadei paralok naduh dang rit, kine arngut ki la iehnohnoh ïa ka jingim pyrthei ban wad ïa ka jingshisha kaba khatduh. Ki jingïaid lynti ba kynja mynsiem jong ki, ki la poi sha kaba kut hapoh u Buddha, ha kaba ki la paw stet kum ki arngut ki dkhot kiba pawnam tam jong ka Sangha kaba nyngkong.
U ??riputra bad u Maudgalyayana kiba la kylla long ki synran jong u Buddha, la paw ha ka jingohshrong ha ki bniathati ha kaba sdang jong ki spah snem kaba 20 na ka thaiñ Delhi, kaba don mynta ha ka National Museum, New Delhi .
U S?riputta, uba la tip ha ka Sanskrit kum u ??riputra, u la pawnam kum u kynrad ba ha khlieh duh jong ka jingstad bad ka jingbishar bniah ïa ki jinghikai. Ki jingthoh jong ki Buddhist ki batai ïa u kum uba don “ka jingshai kaba phylla ha ka jingmut jingpyrkhat” bad ka “jingtbit kaba khraw ban batai ïa ki jinghikai da ka jinglong kaba thikna bad kaba sngewlem”. U la peit ïa ka jinghikai jong ki monk, u ïalam ïa ka jinglehniam bad u la long u synran ba nyngkong eh uba la ïoh bor ban pynkyntang ïa ki monk da kaba laitluid. Ïa U R?hula, u khun jong u Buddha, la pynkyntang kum u monk ba dang thymmai (s?ma?era) da u S?riputta, da kaba bud ïa ka jingbthah jong u Buddha. Namar ka jinglong nongïalam bad ka jingstad jong u ïa ka Dhamma, u Buddha u la ai ha u ïa ka nam “General of the Dhamma” (Dhammasen?pati). Katkum ka jingïathuh pateng jong ki Buddhist Therav?da, hadien ba u la ïoh ïa ka jingshai, u Buddha u la hikai ïa ka Abhidhamma ha ka bneng T?vatimsa ha ki deva, kynthup ïa ka kmie jong U kaba la kha pat hangta. Ha kane ka por, la ong ba u Buddha u ju wan phai man la ka sngi sha ka pyrthei briew, ha kaba U la batai ïa ki jinghikai ha u S?riputta, uba nangta u la pynpoi ryntih ïa kine ki jinghikai sha ki paidbah.
Ha ka jingïapher na kane, u Mah?moggall?na u la pawnam kum u nonghikai ba pawnam tam jong ka jingpyrkhat jylliew bad ki jingïoh ba kynja mynsiem. Ka thoh ka tar Buddhist ka batai ïa u kum uba don ïa ki bor pyrkhat kiba jylliew bad ka jinglah ban sngewthuh ïa ki bynta bapher bapher jong ka jingim. Lyngba ki jingïakynduh bad ki deva, ki brahma bad ki jingthaw kiba shah shitom ha ki jingsngewsih, u la pyni nuksa ïa ki jingtreikam jong ka karma bad ki jingshisha jong ka sa?s?ra. Ki jinghikai jong u ki la ai ïa ki nongbud ïa ka jingsngewthuh kaba shai shaphang ki jingma kiba mih na ka jingleh jong u briew kaba ïadei bad ka akor bad ka mynsiem. U Arahant Mah?moggall?na u dei uba u la shaniah bha da u Gautama Buddha kum u nonghikai, u nongïalam lynti ha ka jingngeit, bad u nongïada jong ka Sangha kaba nyngkong, bunsien u ju trei na ka bynta u Buddha ha ki kam kiba ïadei bad ka jingpynbeit ryntih bad ka jinglong nongïalam ha ka imlang sahlang. U la don ruh ka bynta kaba kongsan ha kaba ïaleh pyrshah ïa ka jingïapher ba la wan na u Devadatta, da kaba ïarap ban pynïasoh biang ïa ki monk bad u Buddha bad ban pynneh pynsah ïa ka jingïatylli jong ki briew Buddhist.
Ki tiar ba Kyntang bad Ka Jingïahap Ba Neh jong ki
Ka jingkhladnoh jong u Arahant Sariputta bad u Arahant Mah?moggall?na ka long ka por kaba sngewsih shibun ïa u Buddha bad ïa ka Buddhist Sangha. U Arahant Sariputta u la ïoh ïa ka jingpyllaitluid kaba khatduh tang khyndiat por shuwa ka Mah?parinirv??a jong u Buddha, ha ka sngi pyllun bnai (Purnima) jong u bnai Kattika/K?rtika (Risaw/Naiwieng), katba ïa u Arahant Mah?moggall?na pat la kheiñ ba u la khlad noh kumba khatsan sngi hadien, ha ka sngi ba thymmai (Amavasya) jong ujuh u bnai.
Ha ka riti dustur jong ki Buddhist, la ñiew ïa ki kum ki jinglong ba kyntang jong ka jingjop ba kynja mynsiem bad ki jingpynkynmaw jong ka jingshai. Ki tiar ba kyntang jong u Arahant Sariputta bad u Arahant Mah?moggall?na, namarkata, ki bat ïa ka jingmut kaba kyrpang, kaba pyni ïa ka Sangha kaba la pynurlong kum shi bynta jong ki Lai tylli ki Mawkordor jong ka Buddha Dhamma. Ha kylleng ki kolshor Buddhist, kine ki tiar ba kyntang ki dang ïai bteng ban ai mynsiem ïa ka jingaiti, ka jingleit pilkrim bad ka jingpyrkhat. Ka jingmane jong ki ka pyni ïa ka jinglong ba ïaineh jong ki jinghikai jong u Buddha naduh ka ri India hyndai haduh ka pyrthei mynta. Ïa kane ka jingburom la pyni ha ka rukom kaba phylla ha Thailand ha u bnai Rymphang 2024 ha kawei na ki jinglehniam ba kongsan tam jong ki Buddhist ha ka histori.
Ka jingpyninam ïa ki tiar ba kyntang jong ka Thailand ha u snem 2024
Ki tiar ba kyntang jong u Arahant S?riputta bad u Arahant Mah?moggall?na kin mih shabar jong ka ri India ha ka sien kaba nyngkong ha ka 23 tarik u Rymphang 2024, ha kaba ka Thailand ka la pynlong ïa ka jinglehniam kaba heh bha ha Sanam Luang ha Bangkok na ka bynta ban pynkyntang ïa ki tiar ba kyntang jong u Buddha ryngkat bad ki tiar ba kyntang jong u Arahant S?riputta bad Arahant Mah?moggall?na. Ïa kane ka jingïalang la pynïaidlang da u SomdetPhra Sangharaja SakonMaha Sanghaparinayok bad u Myntri Rangbahduh ka ri u SretthaThavisin.
La pynlong lyngba ka jingïatreilang hapdeng ka Sorkar Thailand bad ka Sorkar India hapoh ka sienjam “Ganga-Mekong Holy Buddha Relics”, kane ka jingpyninam ka long shi bynta jong ki jingrakhe ban kynmaw ïa ka jingrakhe ïa u Maha Vajiralongkorn. Ka Tnad Deiriti jong ka Sorkar India bad ka International Buddhist Confederation ki la don ka bynta kaba khraw ban pynlong ïa kane ka jingpyninam da kaba wanrah ïa ki monk bad ki riewshemphang na India, bad ruh ban pynlong ïa ka prokram Vipassana kaba baroh shi sngi ha Silpakorn University ha Bangkok.
Ka jingïalang ka la khring ïa ka jingaitilut jong ki paidbah bad ka jingphaikhmat jong ka pyrthei. Hadien ka jingpyninam ha Bangkok, la rah ïa ki tiar ba kyntang kylleng kylleng ha Thailand, kynthup ïa ka Chiang Mai, Ubon Ratchathani, bad Krabi – kaba la plie lad ïa kumba san million ngut ki Buddhist na baroh ki thaiñ jong ka ri ban ai burom ïa ki tiar ba kyntang.
Balei ki tiar ba kyntang ki long kiba kongsan ïa ka Mongolia
Ka jingïahap ban rah ïa ki tiar ba kyntang jong u Arahant Sariputta bad u Arahant Mahamoggall?na sha Mongolia ka shong ha ka bynta jong ki kum ki nongrah ïa ka Dhamma – ki rishot jong ka Sangha ba nyngkong kiba ka jingim jong ki ka la long ka nuksa jong ka jingpynsaphriang bad jingsumar ïa ki jinghikai jong u Buddha. Ki tiar ba kyntang jong ki arngut ki synran ba hakhmat duh jong U ki pyni ia ka jingpynneh, jingbatai bad jingpynsaphriang ïa kata ka Jingshai sha ka pyrthei.
U Arahant Sariputta bad u Arahant Mahamoggall?na ki pyni ïa ka jingïoh ïa ka Dhamma da ka jingshemphang lyngba ka jingleh kaba jylliew. Kine arngut ki synran ki la long ka dak jong ki ar tylli ki rishot jong ka jingngeit Buddhist: ka jingstad bad ka jingsngewthuh, ka jinghikai bad ka jingshem.
Ki tiar ba kyntang jong ki, namarkata, ki pyni ïa ki nongrim kiba wanrah ïa ka jinglaitluid, kumta ki pyni ïa ka Sangha kaba la pynurlong ha ka rukom kaba khuid tam jong ka. Ka jingpyndon burom ïa ki ka long, ha ka jingshisha, ka jingpyndonburom ïa ka jingpynsaphriang kaba jop jong ka jingshemphang jong u Buddha ha ka histori jong u briew. Na ka bynta ka Mongolia, ka jingpoi jong kine ki tiar ba kyntang ka kit ïa ka jingmut kaba kyrpang. Ka jinglong Buddhist jong ka Mongolia ka la long kaba la pynskhem ha ka histori ha ka jingburom, ka jingstad, ka kam jong ki monk, bad ka rukom pyrkhat jylliew. Ka jingdon jong kine ki tiar ba kyntang ka wanrah ïa ka jingïadei kaba kyntang bad kaba lah ban ïohi, kaba pyndap ïa ka dur kaba im jong ka Buddha Dhamma. Ka jingdon jong ki ha Mongolia ka long ruh ka jingkyrkhu kaba kyrpang bad kaba bha na ka bynta ki monk jong ka Mongolia (Sangha).
(U nongthoh udei u Secretary, Tnad Deiriti, Sorkar India.)