Pan jingtip ka HITO aïu ka sorkar pdeng ka la leh halor ka Instument of Acession bad ki Hima Khasi
Shillong, Kyllalyngkot 28: Ka Hynñiewtrep Integrated Territorial Organisation (HITO) ka la phah ïa ka memorandum sha u Chief Secretary ka Jylla Shakil Ahammed, ban pan jingtip halor ka jingïakren bad ka Ministry of Home Affairs ha kaba ïadei bad ka jingpyntreikam ïa ka Instrument of Accession (IoA) and Annexed Agreement (AA) kaba la ïasoi da ki Hima Khasi ha ka 17 tarik u Nailar 1948.
Haba pynpaw ïa ka jingsngewkhia halor ka jingpynslem ïa ka jingkular ka ri da ka sorkar pdeng, la pynpaw u President ka HITO u Bah Donbok Dhar ha ka shithi, “Ngi lah thoh da kaba burom ban wad jingtip shaphang ki jingtip kiba bniah ïa ka jinglong jingman jong ka shithi kaba la phah ha ka 27 tarik u Naiwieng 2014 kaba la phah da ka Ministry of Home Affairs (MHA) sha ka Sorkar Meghalaya. Ha kaba ïadei bad ka jingmihkhmat bad ka jingpyntreikam ïa ka Instrument of Accession kaba ïadei bad ki Hima Khasi.”
“Ngi lah buddien ban ïoh ïa ki jingthoh ïa ka jingpynpaw ha kaba ïadei bad katei ka mat haneng kaba na ka sorkar Meghalaya sha ka Union Ministry of Home Affairs, jong ka Sorkar pdeng,” ula pynpaw ryngkat bad ka kdew ïa bun tylli ki shithi jong u Chairperson ka National Commission for Scheduled Tribe (NCST) ha ka 27 tarik u Nailar 2014 sha u Myntri barim ka kam pohïing jongka Sorkar Pdeng u Rajnath Singh, “Kaba la ai jingmut bad bthah ba dei ban pynrung ïa ka IOA & AA bad ka long kaba kongsan ban pynrung ha ka Riti Synshar jong ka Ri India”.
Ula kdew ruh halor ka shithi jongka National Human Rights Commission (NHRC) ha ka 16 tarik u Jylliew 2012 kaba ong, “Ka Commission kala khmih bniah ïa katei ka jingujor bad kala shem ba kane ka mat ka dei kaba hap hapoh ka jingkhmih jongka iingdorbar thawaiñ Parliament. Ki nongujor ki lah ban leit mih sha ka sorkar ban shimkhia ïa kane ka jingeh.”
Ka HITO ka la pynpaw ruh ba bun ki seng saiñ pyrthei kynthup ïa ka BJP ki la kubur ïa ka jingkongsan ban pynurlong ïa ka IOA bad Annexed Agreement (AA). Kine ki jingïatehkular ki la lam sha ka jingmih ki jingïatakhuh bad ki Ain ka Sorkar Pdeng bad ki bor jongka riti synshar ka ri, kaba ktah ïa ka jinglong tynrai ha ka rukom bat ïa ka khyndew ka shyiap hapoh ka Jylla Meghalaya.
U Bah Dkhar ula kdew ba watla kala don ka jingïamynjur lang ïa ka Resolution halor ka Inner Line Permit, ka ktien bad ka jingïaknieh ïa u pud u sam ha ka Meghalaya Legislative Assembly, kine ki mat kila sahteng khlem da don kano kano jingpynbeit kaba la pynmih ïa ka jingïakynad bad ki kynrum kynram.
“Ka jingbym pynurlong ïa kitei ki jingïateh kular kala pynmih ïa ka jingïakynad mynta, kaba la ktah ïa ka imlang sahlang, ka kolshor bad ka jinglong jingman ki paid Khasi bad Jaintia hakhmat jongka ain” la ong u Dkhar.
Ula banrap ba ka IOA bad AA ka ai jingithuh ba kyrpang bad ïa ka hok jong ki Hima Khasi, hynrei ïa kitei ki kyndon ym shym la pynurlong satia bad kala buh ïa ki Hima ha ka umdum.
“Ka kamram jongki Hima ka kynthup ban thaw ïa ki aiñ ki kanun, ban pyntreikam ïa ka jingbishar bad ban ai ïa ka hok bad ki jingleh tynrai ha kaba ïadei bad ka niam ka rukom, hynrei ka jingpynslem ban don ka ïingdorbar thawaiñ na ka bynta ka jongki kala pynmih ha ki snem kiba mynshwa bad mynta ha ka jingmihkhmat kum ki MLA bad MDC jongka Khasi bad Jaintia Hills kiba mihkhmat ïa ki 54 tylli ki Hima kiba don ha rilum (25 ki Hima Khasi, 29 tylli ki Elaka bad 18 +2 tylli ki Elaka ha rilum Jaintia ) kim don ïa ka jingshemphang kaba bniah bad kaba kham kongsan eh ka dei ka jingkitkhlieh ban thaw ïa ki aiñ ki kanun naduh ba la ïoh ïa ka UK & JHADC ha u snem 1952 bad naduh ba la ïoh ïa ka jylla Meghalaya ha u 1972, ha ka jingshisha, ki aiñ bad ki kyndon aiñ ki long kiba shisur kiba kdew beit thik tang na ka bynta ban thung bad shimti ïa ka jingshimti synshar ki Syiem bad ki Rangbah Shnong. Ka kam saiñ pyrthei ha ka synshar paidbah ka dei kaba la mihkhmat da ki nongrim jongki seng saiñ pyrthei bad ka dei kaba la pynshong nongrim ha ka bynta kaba nyngkong ka dei halor ki kyrdan hynrei ka jinglong jingman jong ki Hima Khasi ka dei halor ka Consensus bad Referendum, ïa ki MDC la siew ban thaw ïa ki aiñ hynrei ha ki por kiba la dep baroh ki MDC kila pynlut por ban shah jied kum ki MLA kumta ki la kham kohnguh ïa ka politik jong ka seng saiñ pyrthei ha ka jaka ban long ka bym don ïa ka politik ha ki seng saiñ pyrthei” la pynpaw u Bah Dkhar ha ka shithi.
Ula banjur ba ka jinglong mynta ha ki Autonomous District Council (ADC) ka long ka jingpynbeit kaba shipor bad kam dei kaba mih bujli ïa ki kam synshar khaddar tynrai, ula ong “Namar ba ki ADC ki dei ki jingpynbeit kiba shipor ka jingmihkhmat ka dei ban long thik katkum ka riti synshar ki Hima Khasi kaba pynlong ïa ki Dorbar bad ki seng saiñ pyrthei kiba la ïoh jingithuh ki dei ban shah khanglad noh ban pynïeng ïa ki kyrtong ha ki ADC ha Meghalaya khnang ba ka rukom pynïaid kan pynleit jingmut ha ka rukom treikam kaba dei ban don ïa la ka kamram.
Ka Meghalaya Legislative Assembly kynthup ïa ki seng saiñ pyrthei bapher kim pat don satia ïa ka jingrangbah ha ka jingïatai halor ka jingbteng jong ki ADC bad balei kiba don bynta shisha kim don bynta ha ka council. Lada kine ki jingpynbeit ba shipor kan ïai bteng kumno kita kiba don bynta khamtam ha ki Dorbar Shnong, Dorbar Kur, Dorbar Raid bad Dorbar Hima kim ïoh ïa ka jingmihkhmat hapoh ki ADC ?? ha kaba ka jinglong jingman jong ki Dorbar ka Hima Khasi ka kynthup ïa ki nongmihkhmat na ki Hima /Elaka katkum ka jingdon paid bad ka la don ruh 4 ngut ki kynthei kum ki dkhot kiba la shu shah thung.
Ka HITO ka kyntu ïa ka sorkar ban khmih bniah biang ïa ka IOA bad AA ban pynthikna ba ka jingmihkhmat ki khlieh nongsynshar ha ki ADC ka dei ban jia long.