Ym slem ban ai jingsneng ka mariang ïa u bynriew…..
Ka Jylla Meghalaya ha ki khyndiat phew snem mynshwa ka don ïa ka mariang kaba itynnad tam ha ka ri bad lah ban ong ha ka pyrthei hi baroh kawei namar ka don ïa ki kshaid ba noh rymphum, ki dieng ki siej, ki syntiew ki skud, ki lum ki wah ne wat ha ki sim ki doh bad ki jingthaw ba lai phew jait kiba dang pynmih ïa ki sur ba syiang ban pyn pyngad ïa ka jabieng jong u khun bynriew haba u ïaid kai pyngad dang step phyrngab ne janmiet ryngkat ka lyer kaba pyngad hir hir na ka jingdon ki dieng ki siej.
Pynban la ïohi ba katba nang ïaid ki snem ka jinglip rong ka mariang ruh ka nangjur nang jur bad don ki jaka jaka ba ha ki jaka ba ju noh rymphum da ki kshaid mynta pat la mih sa tang ki maw tyrkhong, bad ki jaka ba rben bha khlaw mynshwa mynta la mih sa da ki karkhana ne ki lum tyrkhong bad jot rathai tang na ka daw ka jingkhwan myntoi, ka jingrhah spah bad ka jingbym pyrkhat shuh wat ïa ka lawei jong ki khun ki kti.
Nalor kata, ngi lah ruh ban ong ba kane ka pateng mynta kadei ka pateng kaba bamduh ïa ki jingdon jingem ha ka mei mariang. Ngi thung jingthung bad pyndonkam ki dawai ba pynlong bih ïa ki jingthung bad ka mariang. Ki dawai ba ngi bret ha ki lyngkha bad ki wah ki ktah ym tang ïa ki jingthung hynrei ïa ki briew, ki mrad ki mreng, bad ki sim ki doh kiba pyndonkam ïa ki jingthung bad dih ïa ka um.
Haba phai pat halor ka jingpom ïa ki dieng ki siej wat ki tymmen hyndai ruh ki tip ba ka jingsyllen ki khlaw ki btap ka pynduna ïa ka jingmih ka lyer khuid bad pynroi ïa ka lyer jakhlia. Hynrei ki briew mynta watla kïadei kiba la pule bad tip khambha shaphang ka lyer khuid bad lyer jaboh hynrei dei ma ki hi khamtam kiba don ha ka bor kiba lilam ïa kitei baroh namar ka jingmyntoi. Ki briew mynta ki bret ki ñiut ki ñier ha ki lum ki wah bad pynjakhlia bad pynjot ïa ka mei mariang khlem da salia shuh tangba la lait na tyngkong ïing la jong. Ka jingtihlut ïa ki marpoh khyndew, ka jingpom ïa ki dieng ki siej ka pynlyngkhuid ïa ka mei mariang katba nang ïaid ka por tang na ka daw ka jingrhah spah ym dei eh namar ka jingdonkam ba kyrkieh ha ka jingim jong ki.
Ka jingjulor ka mei mariang nyngkong eh ka dei ban leit sha ki khlieh nong synshar shnong kiba long ki bor bahakhlieh duh ban buh ïa ki jingmana bad ki adong kiba tyngeh bha ïa kito kiba pynjulor ïa ka mariang. Kaba ar pat ka leit ruh sha ki bor ba kham hakhlieh kum ki Autonomous District Council bad wat ka tnad Forest jong ka sorkar jylla kaba ym shym la lah ban shim ïa ka jingkitkhlieh ne khanglad haba don kino kino ki karkhana rit ne karkhana heh kiba kwah ban wan seng kam ha kane ka jylla da kaba ïoh ïa ka jingbit ban pynieng ïa ki mashin bad ki jingtei baheh baheh ha ki jaka khlaw.
Ka jingailad palat da ki Autonomous District Council lyngba ki NOC bad ruh ki tnad ba dei peit na ka sorkar jylla ki la nang pyntlot bor ruh ïa ki shnong ban ïa khun tyngeh ïa kitei ki karkhana kiba tang ha ki khyndiat snem ki la pynring tyrkhong lut ïa ka mei mariang kaba la buh bad sumar da ki mei tymmen pa tymmen da ki spah snem.
Ki sorkar ki leit bad ki wan ha kine ki bun phew snem hynrei ym don jingkylla ei ei lait noh tang ha ka ïaknieh shuki. Baroh ki nongïalam kim don por ban pyrkhat ne kim don satïa kata ka jingïohi jngai ban ri ban sumar ïa ka Mariang bad ka Mei Ramew, haduh ban da jot ka pyrthei ka mariang haduh katne. Kam don satïa kano kano ka jingtyngkai bad byrtia ïa ka spah jong ka Mariang bad ym don ruh satia ïa ki aiñ ki kanun kiba biang ban pyrkhing ïa ka jingpyndonkam ïa ka spah jong ka Mariang.
Kaba mih na kane ka long ka jingsympat ka Mei Mariang ïa u khun bynriew kadei lyngba ka jing pynkyrduh um haduh ban da soh sat bad na ka daw jong ka jingduna um, ym lah ruh ban pyntrei kam ïa ki kor ki bor ban pynmih ïa ka ding ilektrik. Kumta ka mih sa ka jingeh kaba khraw ban ïoh ïa ka ding ilektrik kaba biang bad la hap ban pynlip noh da ki bun kynta ïa ka ding ilektrik hapoh sor Shillong bad ruh kiwei kiwei ki bynta jong ka jylla. Kumta ka long ka jingduh nong kaba khraw ïa u shnong u thaw bad pynthut ïa ki jingtrei jingktah bad ki kam ki jam kiba pher ba pher.
Ka jingtih pathar bad lymmuh ïa ki mar poh khyndew ruh ka long ka daw bah kaba wanrah ïa ka jingkyrduh um bad ha kajuh ka por kaba pynlong bih ïa ki um ki wah, haduh ban da ïap duh ki dohkha ki dohpnat bad ba ym long shuh satia ban dih ïa ka um kaba la long bih kaba don khamtam hajan ki par dewïong bad ki pat bad karkhana mawshun bad dewbilat.
Ka jingmih jong ka National Green Tribunal ban tuklar khyndiat ka la wanrah biang ka jingkyrmen ba kan wanrah ïa ki jingkylla ha ka mei mariang khamtam eh ha kito ki jaka ba tei ïa ki karkhana ha jan ki wah bad ki tyllong um kynthup ïa ka jingbret pathar ïa ki jaboh jabaiñ kum ha ki bynta jong ka Umshyrpi bad Wahumkhrah. Ki don ki bynta ba dei ban ïaroh ïa ka Tribunal namar ka pynkyndit bynriew ba ngim dei satia ban shu leh trai lut ïa kiei kiba don ha ka mei ramew tang ha kane ka pateng kaba mynta khlem da pyrkhat ia ka pateng ban wan.