Ka tdem na ka ding ka don ïa ki phngit kiba rit kiba lah ban rung sha ki tor bad pynïoh pang. Kiar na ka tdem da kaba shet shabar lane shet ha kano kano ka jaka ha kaba ka lyer ba khuid ka lah ban rung kylluid bad ka tdem ka lah ban mih shabar.
Ka jingdih duma ka pyntlot ïa ki tor. Ka jingring mynsiem ïa ka tdem duma ruh ka long kaba sniew.
Baroh ngi ïoh ïa ka jingpang baïongkhlieh bad jyrhoh. Bun kiba jem kloi. Hynrei, lada ka jingpang baïongkhlieh bad jyrhoh ka neh palat ïa ka lai taiew, phi dei ban leit sha ki jaka ai jingsumar.
Don ki jait khñiang jingpang kiba la tip kum ki bacteria bad ki virus. Ki virus ki wanrah ïa ka jingpang jyrhoh bad baiongkhlieh bad ym ju lah ban pynïap ïa ki da kaba shu dih dawai.
Ki tor ki dei kita ki dkhot jong ka met kiba ïarap ïa ngi ban ring mynsiem. Ka jingjyrhoh bad baïongkhlieh ka pyntlot ïa ki tor. Ka jingpang tyrha u tor (Pneumonia) ka dei na u khñiang bacteria ba wanrah ïa ka jingshitom jur da ka jingtlot ki tor.
Ki dak ba paw jong ka jingpang pneumonia ka dei ka jingring mynsiem stet. Sngap ïa ka jingring bad pynhiar mynsiem bad peit ïa ka jingkyndeh ka shadem. Kiwei ki dak kiba paw shabar ki long ka jingpang khie shit bad pang shadem.
Ki khyllung kiba hapoh ka ar bnai kiba ring bad pynhiar mynsiem 60 sien ha ka shi minit ne tam ïa kata, ki dei ban leit bran bran sha ki nongsumar ka koit ka khiah. Ka jingring bad pynhiar mynsiem kaba stet ha ki khyllung kiba 1-5 snem ka rta kaba tam ïa ka 20-30 sien ha ka shi minit ka long kaba ma bad dei ban rah mar mar ïa i khyllung sha ki nongai jingsumar.
Ka bam kaba biang (bad ka jingaibuiñ ïa ki khyllung), ka ïing kaba lait naka tdem, ka jingai dawai tika ban iada na ki jingpang (immunization) ka ïarap ban iada na ki jingpang jur kum ka pneumonia.
Sumar ïa u jyrhoh bad baïongkhlieh da kaba pynsyaid ïalade. Dih ia ki jingdih ba bang (kum ka syrwa bad umsoh), pynjahthait ïa ka met bad sumar khuid ia ki thliew khmut.
Wat ailad ba ka jingpang jyrhoh, baïongkhlieh bad kiwei ki jingpang kin saphriang na iwei sha iwei. Ki kti, ki tiar bam tiar dih ki dei ban long kiba khuid. Haba jyrhoh, tap ia ka shyntur da ka kot lane jain rumal.