Mawkyrwat, Lber, 24: Ka jingrakhe ïa ka ‘World Water Day, 2022’ halor ka phang “Ka um hapoh khyndew, ka pyni shabar ïa kaei kaba ngim ïohi” (Groundwater: Making invisible visible)ba la pynlong da ka ophis jong u Executive Engineer, PHE-cum-Member Secretary DWSM (JJM), South West Khasi Hills District, Mawkyrwat ka la long kaba shongkun bha ryngkat ka jingpyni exhibition da ki khynnah skul bad pynkut da ka prokram ban rakhe ïa katei ka sngi ha phyllaw katei ka ophis.
Haba kren ha katei ka sngi kum ka kongsan, ka kong Caramai Kharkongor, IAS, Deputy Commissioner, South West Khasi Hills District, Mawkyrwat ka la ong ba ka spah ka ksiar kam don jingmyntoi ei ei lada ngim don ka um bad ka um ka dei kaba kongsan tam ha ka jingim. Ka la ong ruh ba ka jingshit tyrha ka suiñbneng ha ka pyrthei baroh kawei (Global Warming), ka jingpom pathar ïa ki dieng ki siej, ka jingkhlong ïa ki marpohkyndew, ka jingpynjakhlia ïa ki um ki wah ki long ki bynta ba kongsan ba pyntyrkhong ïa ki tyllong um.
Kumta ka la kyntu ba ki briew ki dei ban pynneh pynsah ïa ka mariang bad ïa ki tyllong um khnang ba ka rukom tuid ka um (water table) kaba don hapoh kyndew kan ym thud bad ka la kyntu ruh ba ki briew ki dei ban kynshew ïa ka um slap (water harvesting) bad ban ym pynleh nohei. Ka la ong ruh ba lada kim long kiba phikhir bad kyndit bynriew ban tyngkai ïa ka um mynta kin sa mad jingeh hadien. Ka la ong shuh shuh ba bun napdeng jong ki kiba ju tip ïa ka jingong, “ka um ka um ka don sawdong jong ngi, hynrei ngim don wat tang shi drop ruh ban dih (water water everywhere, yet not a drop of water to drink)”, namarkatta, ki dei bantyngkai ïa ka um ïoh ngi babe.
Ka la kyntu ruh ba kim dei ban bret kulmar ïa ki ñiut ki ñier hynrei ki dei ban bret ha ki jaka ba biang bad ka la khot la wer ïa ki paid nongshong shnong ba kin long kiba sbun bad kloi ban ai jaka ïa ka ïa kibor pynïaid distrik ba kin bret ïa ki ñiut na ki ïew ki hat bad ki jaka paidbah khnang ba ki ïew ki hat bad ki shnong ki thaw kin long kiba khuid.
U bah I. Lawrynñiang, Block Development Officer jong ka C&RD, Mawkyrwat u la ong ba ki kim da sngewthuh than ïa ka jingkordor ka um namar ba ki dang pahuh hynrei kim dei ban leh pathar ne pynjaboh ïa ka um ïoh ki poi ka por ba kin sa kyrduh um bad ka jingim jong ki kan sa jot sa pra. U la batai halor ka phang “Ka um hapoh khyndew, ka pyni shabar ïa kaei kaba ngim ïohi”(Groundwater: Making invisible visible) da kaba ïathuh ba katkum ki skor (data) ka UNO ka um ba don hapoh khyndew ka ai umbam umdih mar shiteng ïa kajingdonkam um ki briew satlak ka pyrthei, kumba 40% ka um na ka bynta ki kam rep kam riang ha ka pyrthei, kumba 33% ki kharkhana ki pyndonkam ïa ka um kaba mih napoh khyndew bad ka jingdon ka um hapoh ri India ka long na ka mynta 16 – 17% ka don tang kumba 4% ka um.
U la ïathuh ruh ba katkum ka Central Water Authority ka jingdon ka um man uwei pa uwei u briew ka la nang hiar bad ha usnem 2050 kan sa don ka jingkyrduh um lada ngim sumar bad pynneh pynsah ïa kaum. Ula kyntu namarkata, ba ki dei ban pynduna ïa ka jingpyndonkam ïa ki plastik bad ki dei ban pyndonkam da ki pla kot ne pla byrni na ka bynta ban song ne ban rah ban rong khnang ba ngin lah ban ïada ïa ka jingpynjakhlia ha ki lum kiwah.
U la batai ruh ba ha ki ïing jong ki, ki dei ban sdang ban kynshew ïa ka um na ki tnum ïing (roof top water harvesting) bad haba ki thung jingthung ruh ki dei ban peit katkum ka jingdon jong ka um bad pyndonkam bha katkum ka jingdonkam ki jingthung ym ban shu leh pathar.
U In-charge Executive Engineer, PHE, Mawkyr-wat, bah R. Nongdhar, SDO Mawkyrwat Sub Division u la ïathuh ba ka UNO ka la sdang ban rakhe ïa ka ‘World Water Day’ naduh u snem 1993 da ka jingthmu ban ai ka jingpynshai ïa ki ba katno ka um ka long kaba donkam bad ki dei ban tyngkai ïa ka khnang ba kin ym kyrduh um.
Haba batai halor ka phang, “Ka um hapoh khyndew, ka pyni shabar ïa kaei kaba ngim ïohi” (Groundwater: Making invisible visible), u la ong ba ka um kaba don hapoh khyndew kaba pynpaw ïa ka um ba don shabar lane ha ryngkew namarkatta, u la bynrap ba ki dei ban tyngkai ïa ka um hapoh kyndew bad pynneh pynsah khnang ba kinym poi sha u pud ban kyrduh um. U la kyntu ruh ïa ki nongkitkam shnong, ki dkhot VEC bad ïa baroh ba kin long kiba kitkhia ban sumar ïa ka um bad ïa ki tyllong um da kaba kiar ban pynjot ïa ki dieng ki siej bad na ki kam ba pynjakhlia ïa kaum.
U la kyntu ruh ïa ki khynnah rit ba kin long ki nonglam ktien na ka bynta ban pynphriang ïa ka khubor ha kaba ïa dei bad ka jingsumar ïa ka umbam umdih. U la ban ba ka jingpyrshang ba bha wat lada ka long kaba rit ruh kan sa ïalam sa kajingjop.
Ha ka jingpyni exhibition hapoh ka Jal Jeevan Mission halor ka phang, “Ka jingtyngkai ïa ka um bad ka jingpynneh pynsah ïa ka um” (Water Conservation& Water Sustainability), ka Rangthong Christian Higher Secondary School ka la ïoh ïa ka nam lahduh, ka St. Francis D’Assisi School, Tynsom, Mawthaiang ka la wan ba-ar bad ka Kerlin Secondary School, Mawten ka la poi sha ka kyrdan kaba lai.
Ban pynshit pynshngaiñ ïa katei ka sngi la ïoh ka jingrwai pdiang sngewbha na ka kong Lapdiang Nongsiej bad ka kynhun, la ïoh ruh ka jingpynbyrngia na ka PHL Group halor ka phang, “Wat ka ksiar ruh kam myntoi”, bad ruh la ïoh ka jingrwai kyrpang na ka samla Baiamonlang Marbaniang na Nativity Higher Secondary School ba kyrteng, “Ka jingim ka dei ka um”.
La pynïaid ïa katei ka jingïalang da u bah T. Lyngkhoi, JE., MawkyrwatSub-Division, la ïoh ka jingkren pdiang sngewbha na u bah Stevan Roy Wahlang, District Coordinator, JJM bad la kren ai khublei da ka kong H. Suja, IEC Coordinator, JJM.
