Ka kam nonghikai ka dei ka kam kaba khia bad kaba don burom (Albert Maring, Ri Bhoi)

0

Ka kam nonghikai ka dei kawei na ki kam kiba kham khia bad kiba don burom tam ha ka imlang sahlang. Ki nonghikai kim dei tang kiba ai jinghikai ha ka klas, hynrei ki dei ruh kiba tei ïa ka jingmut jingpyrkhat, ka akor ka burom bad ka jinglong briew jong ki khynnah. Ka lawei jong ka ri bad ka jaidbynriew ka shong shibun ha ka jingaiti bad ka jingtrei shitom jong ki nonghikai. Kumta, ka kam nonghikai kam dei satia ka kam kaba suk hynrei ka dei ka kam kaba don ka jingkitkhlieh kaba khraw.
Hynrei, watla ka long ka kam kaba don burom, kam long kaba suk ban long ki nonghikai. Ki khynnah kiba wan sha skul ki wan na ki longiing bapher bapher. Don kiba wan na ki iing kiba don ka jingkyrshan pura na ki kmie ki kpa, hynrei don ruh kiba wan na ki longiing kiba duk, kiba don jingeh ha ka liang ka ioh ka kot, kiba duna ka jingbishar bñiah na ki kmie ki kpa, lane kiba mad ïa ki jingeh ha ka jingim. Kumta, ki nonghikai ki hap ban peit ym tang ïa ka pule puthi hynrei wat ïa ka jinglong jingman jong ki khynnah.
Ha ka por ba ki hikai, ki nonghikai ki hap ban long kum ki kmie, ki kpa, ki nongai jingmut, ki nongpynshlur bad ki nongpynbeit jingeh. Bun ki khynnah ki wanrah ïa ki jingeh jong ka iing sha skul, bad bunsien dei ki nonghikai kiba hap ban pynshlur bad pynsngewskhem ïa ki. Kane ka pyni ba ka kam jong ki nonghikai ka kham jylliew ban ïa kaba bun ki briew ki mutdur.
Nalor ka jinghikai ha ka klas, ki nonghikai ki hap ban pynkhreh ïa ki lesson plan, ban peit ïa ki kot eksamin, ban thoh report, ban pynkhreh ïa ki prokram skul, ban leit sha ki jingïalang bad ban pyndep ruh bun kiwei pat ki kam ba la bynta da ka bor pynïaid skul. Kum kine ki kam baroh ki shim por bad ki shim bor, hynrei bunsien ym ju don ka jingithuh paidbah halor kane.
Ha kane ka juk ba ka teknoloji ka la nang kiew stet, ki nonghikai ki hap ruh ban ïai pule bad pyntbit ïalade khnang ba kin lah ban pyndonkam ïa ki rukom hikai kiba thymmai. Ki khynnah mynta ki la nang pyndonkam ïa ki mobile phone, internet bad social media, kaba pynlong ïa ka jinghikai kaba kham eh hynrei kaba donkam ruh ban pynwandur da ki buit thymmai.
Watla ka jingkitkhlieh jong ki nonghikai ka long kaba khraw, hynrei bun na ki, khamtam kiba hikai ha ki skul rit kiba pynïaid da ki riew shimet lane ki kynhun paidbah, ki ioh pat da ka tulop kaba rit eh. Ki nonghikai ki hap ban hikai haduh san ne hynriew kynta man ka sngi, hynrei haba kut u bnai ki ioh da ka bainong kaba ym lah ban pyndap wat ïa ki jingdonkam ba man ka sngi.
Ha kane ka juk ba ka dor jong ki marbam, ka bai leit bai wan, ka bai sumar, ka bai pule bad kiwei ki jinglut ki la nang kiew stet, ka tulop kaba rit ka pynlong ïa ka jingim jong bun ki nonghikai kaba eh shibun. Kiba la don iing don sem ki hap ban pyrkhat kumno ban kyrshan ïa ka longiing, ban siew bai pule ki khun, ban thied dawai lada don kiba pang bad ban pyndap ïa ki jingdonkam ba man ka sngi.
Lada ka jingmut jong ki nonghikai ka dap da ki jingkhuslai halor ka jingkamai, ka long kaba eh ban pynleit jingmut pura ha ka kam hikai. Kam mut ba kim trei shitom, hynrei ka jingeh ha ka liang ka ioh ka kot ka ktah ïa ka mynsiem bad ka jingmut jingpyrkhat jong ki. Kumta, lada ngi kwah ban kyntiew ïa ka pule puthi, ngi dei ruh ban kyntiew ïa ka jingim jong ki nonghikai.
Ka long kaba sngewsih ba ha bun ki jaka, ka bainong jong ki nongtrei sngi lane ki nongtrei kynta ka kham heh hynrei ka tulop jong ki nonghikai ka dang duna. Kane ka pynpaw ba ka imlang sahlang kam pat ai ïa ka jingithuh kaba biang ïa ka dor jong ka kam jong ki nonghikai. Hynrei dei ki nonghikai kiba hikai bad pynwandur ïa kito kiba sa kylla long ki doctor, engineer, lawyer, ophisar sorkar, scientist, MLA, MP, Myntri bad kiwei ki nongïalam jong ka ri.
Dei na kane ka daw ba bun ki nonghikai kim banse hynrei ki hap ban wad sa kiwei pat ki lad kamai. Bun ki sdang ban pynkhreh kot, don kiba ai coaching class, don kiba trei rep, don kiba khaïï rit bad don ruh kiba leh kiwei ki kam hadien ba la wai skul. Ki leh ïa kine ym dei ba kim ieid ïa ka kam hikai, hynrei namar ba ka tulop kaba ki ioh kam biang ban kyrshan ïa ka iing ka sem.
Ka jingpynkhreh kot ka la kylla long kawei na ki lad kamai ba bun ki nonghikai ki pyndonkam. Hynrei kane ruh ka shim por bad ka shim bor. Hadien ba la dep hikai ha skul, ki dang hap ban hikai biang haduh janmiet lane haduh mynmiet. Kane ka pynlong ba kim ioh por shuh ban shongthait, ban pule shuh shuh ne ban pynkhreh bha ïa ki jinghikai jong ka sngi ban wan. Hynrei kim don lad da kumwei namar ba ka jingdonkam jong ka iing ka sem ka kham kyrkieh.
Ka sorkar, ki bor pynïaid skul, ki trai skul shimet bad ka imlang sahlang baroh kawei ki dei ban sngewthuh ïa kane ka jingeh. Ka jingbei tyngka ha ka pule puthi kam dei tang ban tei iing skul thymmai lane ban thied tiar, hynrei ka dei ruh ban pynthikna ba ki nonghikai kin ioh ïa ka tulop kaba biang, kaba long hok bad kaba lah ban ai ïa ka jingim kaba shngaiñ.
Nalor kata, ka donkam ruh ban pynioh ïa ki nonghikai ïa ki lad pyntbit man ka por. Ka pyrthei ka nang kylla stet, kumta ki rukom hikai ruh ki dei ban nang kylla. Ka training, seminar bad workshop ki dei ban long kiba bteng khnang ba ki nonghikai kin nang lah ban ai ïa ka jinghikai kaba paka bad kaba ïaid ryngkat bad ka por.
Ki kmie ki kpa ruh ki dei ban ïatreilang bad ki nonghikai. Ka jinghikai kam dei tang ka kam jong ka skul hynrei ka dei ka jingkitkhlieh lang jong ka iing bad ka skul. Lada ki kmie ki kpa ki ai ka jingkyrshan, ki buddien ïa ka jingpule jong ki khun bad ki burom ïa ki nonghikai, ki khynnah kin ioh ïa ka jinghikai kaba kham bha.
Ka imlang sahlang ruh ka dei ban ai ïa ka jingburom kaba dei hok ïa ki nonghikai. Ha ki por kiba mynshwa, ki nonghikai ki long kiba paidbah ki burom bha. Mynta ruh kane ka burom ka dei ban ïai neh. Ka jingithuh bad ka jingburom paidbah ka long kawei na ki bor kiba ai mynsiem ïa ki nonghikai ban ïai trei shitom.
Lada ngi kwah ban iohi ïa ka jylla Meghalaya kaba kiew ha ka pule puthi bad ka roi ka par, ngi dei ban sdang da kaba pynkhlain ïa ka bynta jong ki nonghikai. Ka jingsiew tulop kaba biang kam dei ban peit kum ka jinglut hynrei kum ka jingbei tyngka ha ka lawei jong ka jylla bad ka ri. Ki khynnah kiba ioh ïa ka jinghikai kaba bha kin kylla long ki nongshong shnong kiba don ka jingtip, ka akor ka burom bad ka jingkitkhlieh.
Ha kaba kut, ka kam nonghikai kam dei tang ka kam hynrei ka dei ka jingshakri ïa ka imlang sahlang bad ïa ka ri. Ki nonghikai ki thung ïa u symbai jong ka jingtip ha ka dohnud jong ki khynnah, bad u soh jong kata u paw hadien bun snem.
Kumta, lada ngi kwah ïa ka lawei kaba phyrnai jong ka jylla bad ka ri, ngi dei ban burom, ban kyrshan bad ban pynbha ïa ka jingim jong ki nonghikai. Haba ki nonghikai ki im ha ka jingshngaiñ bad ka jingkmen, kin nang lah ban ai ïa ka jinghikai kaba paka bad ban tei ïa ka pateng ban wan kaba don ka jingstad, ka akor ka burom bad ka jingkitkhlieh.

Leave A Reply

Your email address will not be published.