Ki jingeh tynrai bakongsan ha ki kam kiba la nang kiew (Ka jingpeit bniah ïa ka jingkylla jong ka ri)

Narendra Modi, Myntri Rangbahduh ka ri

Ka don ka rukom kaba suk ban thew ïa ka lynti kaba ka India ka la ïaid ha kine ki shiphew snem ba la leit noh: sngap ïa ki jingkren jong u Myntri Rangbahduh ha ka sngi laitluid.
Ha ki snem ba nyngkong jong ka Sorkar Modi, ki jingkren bunsien ki long shaphang ki jingeh kiba ngi lah ban shim mynta kum ki jingeh kiba rit: ki paiñkhana, ka bording, ka jingduk, ki surok, ki bank account, ka jingduna sboh. Hynrei ka sur jong u Myntri Rangbahduh ka long kaba kyrkieh haba u kren shaphang jong ki. Ka jingeh ka long ban pynbeit ïa kaei kaba la jot, ban poi sha kito kiba la shah iehnoh.
Katba nang mih ki snem, ka rukom kren jong u ka la sdang ban kylla. Ka jingïakren ka la kylla na ka jinglah ban ïoh ïa ka jingangnud, na ka jingpynbeit ïa ki jingduna sha ka jingtei ïa ki bor treikam, na ka jingpynbeit mardor ïa ki jingeh sha ka jingwanrah ïa ki rukom treikam kiba lah ban khanglad ïa kita ki jingeh ban pynkylla biang ïa ka ri India.
Lehse dei na kata ruh ka daw ba ka jingjrong bad phang jong ki jingkren jong u ha ka sngi laitluid ka la kylla long kiba phylla halade.
Na ka bynta u Myntri Rangbahduh uba ka jingtrei jong u ka pawnam bha, ka por kaba la pynlut ban pyni ïa ka jingïaid lynti jong ka ri na ka Red Fort ka long kaba phylla. Kine kim dei tang ki jingkren ba man la u snem; pule lang, ki kylla long kaei kaei kaba kham jan bad ka rekod jong ka jingkylla jong ka ri.
Ki paiñkhana ? Ki Semiconductor
Ha u snem 2014 – Hato ngim lah ban shu pynbeit ïa ki paiñkhana na ka bynta ka burom jong ki kmie ki para kynthei jong ngi?
Ha u 2026 – Ha ka pyrthei digital mynta bad ka juk ba la pynïaid da ka teknoloji, ngi sngewthuh ïa ka jingdonkam jong u chip. La ka long ki tiar elektrik, ki tiar ai jingsumar, ne ki rukom kit mar, ki chip ki long kiba donkam ha man la ki bynta. Ka pyrthei ka la poi ha ka kyrdan ba ka system baroh kawei ka lah ban sangeh khlem ki chip. Dei namar kata, ka Bharat ka la sdang ban seng ïa la ka jong ka jaka shna semiconductor ha ka bynta ban long kaba lah ban kyrshan hi dalade.
Ki surok ha ki jaka nongkyndong ? ki Satellite ? ki Space Mission ba kit ïa ki briew ? ka AI bad ka Qunatum computing
Ha u 2016 – Ki surok ha ki jaka nongkyndong ki long ka mat kaba ïai bteng ha ka ri jong ngi. Uwei pa uwei u nongshong shnong ha ki jaka nongkyndong u kwah ïa ki surok kiba paka.
Ha u 2018 -Ki stad saïan jong ngi ki la pynher palat 100 tylli ki satellite ha ka shisien pynher, kaba la pynlyngngoh ïa ka pyrthei.
Ha u 2024 – Nga la ïohi ba ka la don ka jinglong kaba thymmai jong ka jingsngewtynnad ïa ka science bad ka technology ha ki skul bad kolej jong ngi hadien ka jingjop jong ka Chandrayaan mission.
Ha u 2025 – Ngi dang pynkhreh ïa ka Aatmanirbhar Bharat Gaganyaan dalade ha ka kam haw haw. Ngi dang trei ban tei ïa la ka jong ka space station dalade hi.
Ha u 2026 – Mynta kadei ka juk jong ka AI, quantum technology, space, robotics bad ki data centre. Ka kam kaba thymmai ka la plie. Ki teknoloji kiba dang mih ki tynjuh ïa ngi man la ka khyllipmat. Namarkata, ngim dei ban shu pynkylla ïa ka ri jong ngi kum ka ïew na ka bynta pyrthei; ngi dei ban long ka jaka pdeng jong ka jingsaiñdur thymmai.
Ka jingïaleh pyrshah ïa ka jingduk
Ha u 2014 – Lada ki briew jong ka India ki lah ban weng ïa kum kane ka hima kaba heh khlem ka bor jong ka sorkar, khlem ki tiar ïaleh bad khlem ki jingdon jingem ruh, te paralok, ka dei ka jingdonkam jong ka por ban rat dyngkhong ïa ka jingduk, hato ngim lah ban jop ïa ka jingduk? Hato ngim lah mo ban jop ïa ka jingduk? Ki para ri ba ieit jong nga kiba 125 klur, to ngin kut jingmut ban pynduh jait ïa ka jingduk, ban jop pyrshah ïa ka.
Ha u 2026 – Ka jingkut jingmut na ka bynta ka ri India kaba la kiew shaphrang kan urlong tang ynda ka roi ka par ka poi sha baroh u briew. Shwa u snem 2014, tang 25 klur ngut ki briew ki don ïa ka jingïada ha ka imlang sahlang…Ngi la ai jingïada ïa 100 klur ngut ki briew jong ka ri hapoh ki shiphew snem.
Ka burom na ka bynta ki kynthei sha ka jingbuh kyrpang na ka bynta ki kynthei
Ha u 2014 – Ngi im ha ka spah snem kaba 21. Hato ka la ju pynsngewsih ïa ngi ba ki kmie bad ki para kynthei jong ngi ki hap ban leit shabar sharud shakiar? Hato ka burom jong ki kynthei kam dei ka jingkitkhlieh jong ngi baroh? Ki kynthei bapli ha ka shnong ki ap ïa ka miet; haduh ban da dum, kim lah ban mih shabar ban leit paiñkhana… Hato ngim lah ban shu pynbeit ïa ki paiñkhana na ka bynta ka burom jong ki kmie bad ki para kynthei jong ngi?
Ha u 2018 – Nga pynbna da ka jingsngew sarong ïa ka grant jong ka Permanent Commission na ka bynta ban thung ïa ki ophisar kynthei ha ka Short Service Commission jong ki kynhun shipai jong ka ri.
Ha u 2026 – To ngin ïaid shakhmat ban bat ïa ka burom jong ki bad ban pynthikna ba ki kmie bad ki para kynthei jong ngi kin ïoh kloi ïa ka 33% ka jingmihkhmat ha ki ïing dorbar thawaiñ bad ka Lok Sabha, khnang ba kin lah ban noh synniang ban pynwandur ïa ki polisi jong ka India. Kadei ka jingdonkam jong ka por bad sa shisien nga kyntu ïa baroh ki seng saiñ pyrthei, wan ban ïasnohkti lang ha kane ka kam.
Ka jingbuh nyngkong ïa ki nongrep
Ha u 2014 – Hynrei, sngewbha ïathuh ïa nga balei ki nongrep jong ngi ki pynïap ïalade? U nongrep u shim ram na u nongai ram, bad um lah ban siew pat ïa ki ram jong u. U shim ram na ka bynta ka jingkhawai kyntiew kurim ïa ka khun jong u, hynrei um lah pat ban siew. Un hap ban mad ïa ki jingeh ha baroh ka jingim jong u. U jied ban pynïap ïalade. Mano ban ïada ïa ki longïing ba duk jong kum kine ki nongrep?
Ha u 2018 – Ki riew shemphang ha ka liang ka ïoh ka kot, ki seng jong ki nongrep, ki nongrep bad kumjuh ruh ki seng saiñ pyrthei ki la dawa, ba ki nongrep ki dei ban ïoh ïa ka MSP kaba long shi bad shiteng shah na ka jingbei tyngka jong ki. La ïatainia ïa kane ka kam da ki snem, ki file ki la ïaid shane shatai, bad hynrei ka la sahkut. Khatduh eh, ngi la shim ïa ka rai. Ngi la shim ïa ka rai kaba shlur ban ai ïa ki nongrep ïa ka MSP kaba long shi bad shiteng shah na ka jingbei tyngka jong ki.
Ha u 2025 – Ha u snem ba ladep, ki nongrep jong ka ri jong nga ki la pynkheiñ ïa baroh ki rekod ba mynshuwa ha ka jingpynmih ïa ki mar bam… La shalan shabar ri ïa ki mar rep kiba shongdor 4 lak klur tyngka.
Ha u 2026 -Ki nongrep jong ngi mynta ki la ïoh lad ban rung sha ki ïew jong ka pyrthei. Namar ki FTA, ngi ïoh lad ban rung sha ka ïew kaba heh… Ngi hap ban ïaid na ki jaka rep sha ki ïew shalan mar shabar ri. La ka long ki jingbam tynrai jong ngi, ki krai jong ngi, ki musli musla jong ngi, ki soh jong ngi ne ki syntiew jong ngi… mynta namar kane ka FTA, ka jinglah ban shalan ïa ki shym prong jong ngi ka la nang kiew shibun.
Ka Start-up India
Ha u 2015 – Nga hap ban ai bor ïa ki start-up bad, namarkata, nga kut jingmut ba ha ki sngi ban wan ka “Start-up India ” bad ka “Stand-up India” kin don hangta.
Ha u 2016 – Kam dei ban don kino kino ki district, kino kino ki block ha Hindustan ha kaba ki start-up kin ym sdang ha ki sngi ban wan. Hato ka India kam lah ban angnud ba ka India kan long kaba nyngkong ha ka kam start-up. Mynta ngim don ha kata ka kyrdan.
Ha u 2026 – Ngi la plie ïa ki lad kiba bun; ngi la plie ïa ka kam startup. Phi lah ban ïohi ba ki startup jong ki riew shimet ha Bharat, kiba la ïalam da ki samla kiba don ka rta kaba 28 snem, ki la pynher ïa ki satellite bad ki roket jong ki, ki la jop ha ka jingpyrshang kaba nyngkong jong ki. Ki la pyndep ïa kaei kaei kaba phylla shisha.
Ka jinglah kyrshan hi dalade ha ka kam shna tiar/Teknoloji
Ha u 2014 – …naduh ki tiar elektrik haduh ki kam elektrik, ‘Come, Make in India’, naduh ki kali sha ka jingkyntiew ïa ki kam rep ‘Come, Make in India’, kot ne plastik, ‘Come, Make in India’, satellite ne submarine ‘Come, Make in India’.
Ha u 2025 – …ha kaba kut jong une hi u snem, u chip ‘Made in India’, uba la shna ha Bharat da ki briew jong ka Bharat, yn sa lah ban ïoh ha ki ïew.
Naduh ki operating system haduh ka jingshngaiñ jong ka kam cyber, naduh ka deep tech haduh ka artificial intelligence, baroh ki dei ban long ki jong ngi hi, ha kaba ka bor jong ki briew jong ngi hi ka shong, ngi dei ban wanrah ïa ka bor jong ki sha ka pyrthei.
Ha u 2026 – Ngi dei ban kyntiew shibun ïa ka kam shna tiar; ryngkat bad ka jingpynkiew ïa ka jingpynmih, ngi donkam ban shna ïa baroh naduh ki tiar kiba rit haduh ki tiar kiba heh. Ka jingkyntiew ïa ki kam baroh kawei kadei ban long ka jong ngi bad ngi dei ban ïaid shakhmat bad ka, ngi donkam ïa ki bynta bad kumjuh ruh ïa ka jingshna tiar kaba pura, ngi donkam ïa ki tiar kiba pura ruh. Naduh ka jingsaiñdur haduh ka jingshna, ka India ka dei ban paw kum ka jaka pdeng ba lah ban shaniah ha ka jingpynbiang ma ha ka pyrthei.
Ka jingpynpoi bording sha ki jaka nongkyndong ? Ka jingpynïar ïa ka bording nuclear
Ha u 2015 – Ka thong ban pynbiang ïa ki elektrik pole, ki wire elektrik bad ka bording elektrik sha kine ki 18,500 tylli ki shnong yn sa urlong hapoh ki 1000 sngi ban wan.
Ha u 2026 – Ka jingpynbiang ïa ka bording ka dei ka jingdonkam jong ka por, bad namarkata, ngi la dep ban shim ïa ki sienjam kiba khlaiñ ha kane ka bynta. Kawei ka lad kaba kongsan ban pynthikna ïa ka jingshngaiñ ha ka bording ka long ka bording nuclear. Da kaba mynjur ïa ka SHANTI Act ha Parliament, ngi la prat lynti sha ka thong kaba thymmai. Shuwa u snem 2047, ngi dang trei na ka bynta ka thong ban pynmih ïa ka bor nuclear kaba 100 gigawatts. Hapoh kine ki shiphew snem hi, ngi la buh thong ban sdang san tylli ki kor pynmih nuclear kiba thymmai.
Ka jingpynïasoh Internet
Ha u 2015 – Phi lah ban mutdur kaei ka pule puthi kaba bha ki khynnah ha ki shnong ki thaw kin ïoh, lada baroh ki shnong jong ka India kin pynïasoh da ka Broadband bad lada ngi lah ban ai ïa ka jingpule na jngai sha ki skul kiba don ha man la ki kyndong kynshrot jong ki shnong ki thaw.
Ha u 2024 – Ngi la ïohi ruh ïa ki sngi ba ngi hap ban ïakhun wat na ka bynta ka 2G. Ngi dang trei ha ka rukom mission mode na ka bynta ka 6G bad ngin sa pynlyngngoh ïa ka pyrthei da ka jingkiew jong ngi.
Ha u 2026 – Ka jingdon jong ki nongpyndonkam internet ka la kiew haduh saw shah. Ka jingdon jong ki patent ba la ai ka la kiew saw shah. Ki jingsiew digital ki la kiew 100 shah.
Ka thong jong ngi ka dei ban pynthikna ba ka Made-in-India 6G kan poi sha man la ki dong jong ka pyrthei. Ngi dei ban pynsted ïa ki sienjam jong ngi ha kane ka liang, bad ka jingaiti jong ngi ha kane ka jingpyrshang kam dei ban duna.
Ki kam lehnoh Naxal /LWE
Ha u 2017 – Nga sngewnguh shibun eh ïa ki sienjam jong ki kynhun shipai ha kaba tehlakam ïa ki kam pyntriem jong ka Left Wing kaba la khring ïa shibun ki samla na kine ki thaiñ ban wan pyndem bad wanphai sha ka imlang sahlang.
Ha u 2018 – Ki kam lehnoh Left Wing, ka Maoism ki la pynum snam ïa ka ri. Ki jingjia thombor, ki briew kiba phet krad na ki ïing ki sem bad kiba rieh tngen ha ki khlaw ki long ki kam kiba ju jia man ka sngi.
Namar ki jingpyrshang ba ïaibteng jong ki bor pahara jong ngi, ka jingsdang ïa ki kam pynroi bad ki sienjam ban pynïasoh ïa ki briew bad ka ri, ki kam pyntriem left-wing kiba la ktah ïa 126 tylli ki distrik mynta la pynduna sha ki 90 tylli ki distrik.
Ha u 2025 – Ka la don ka por ba ka kam pyntriem Naxal ka la ïoh jaka ha palat 125 tylli ki distrik. Ki jaka riewlum bad ki samla jong ngi ki la ngat ha ka Maoism. Mynta, ngi la pynduna ïa kata na palat 125 tylli ki distrik sha tang 20 tylli.
Ha u 2026 – Haba phi la ailad ïa ngi ban shakri ha u snem 2014, ngi la shim ïa ka rai ha kata hi ka sngi ban pyllait ïa ka ri na ka kam pyntriem Naxal. Mynta, nga sngewkmen ban ong ba ka jingleh donbor jong ki Naxalite bad ki Maoist ka lah ban ym don shuh wat ka bor ban ring mynsiem khatduh. Ngi dang ïaid shakhmat ban pynduh jait ïa ka. Ha ki jaka ba ki Naxalite ki ju siat ïa ki suloi jong ki, ha kaba ka khyndew shisien ka umsnam, mynta, ha kito ki thaiñ bad ki jaka ba la shah ktah bha ha ki Naxal, ka lama jong ka ri jong ka roi ka par, ka jingshaniah bad ka jingpyrshang ka her sha jrong.
Ki Bank Account ? UPI bad ka jingkhlaiñ ha ka kam Fintech jong ka pyrthei
Ha u 2015 – Wat hadien hynriewphew snem ba la ïoh ïa ka jinglaitluid… 40% ki briew jong ka ri kim don bank account… ki jingkhang jong ki bank kim plie ïa kiba duk.
Ha u 2025 – Ka rynsan UPI jong ngi ka pynlyngngoh ïa ka pyrthei mynta… Tang ka India ka don 50% na ki jingsiew mardor lyngba ka UPI.
Ha u 2026 – Ngi la dep pyni ïa ki bor treikam jong ngi lyngba ka UPI bad ki jingdon jingem digital na ka bynta ki paidbah. Ngi la pynsngewthuh ïa ka pyrthei ïa ka bor jong ngi. Mynta ka Bharat ka dei ban rah ïa ki teknoloji digital jong ka sha man la ki bynta jong ka pyrthei.