Donkam jingsngewthuh ki nongrep ban ïada bad shngaiñ ïa ki jingthung: CIPMC
Shillong, Jylliew 06: Kum shi bynta ka campaign Khet Bachao Abhiyan 2026-27 ha baroh kawei ka ri, la pynlong ïa ka prokram ai jinghikai kaba shisngi halor ka jingpyndonkam ïa ki dawai pynïap khniang kaba shngaiñ bad kaba bha ha Horticulture Hub, Thadlaskein Block, West Jaiñtia Hills District, ha ka 03 tarik u Jylliew, 2026.
Ïa kane ka prokram la pynlong da ka Central Integrated Pest Management Centre (CIPMC), Shillong, kaba trei hapoh ka Tnad ka rep ka riang bad ka bha ka miat jong ki nongrep, Sorkar India. La pynlong ïa ka prokram ha ka jingïatreilang bad ka Tnad ka rep ka riang jong ka Sorkar Meghalaya, bad ki Krishi Vigyan Kendra (KVK) ha ka thaiñ, kaba la wanrah lang ïa kiba bun ki nongrep bad ki nongtrei ka rep ka riang na kylleng ka District.
Kane ka prokram ka long shi bynta jong ka campaign Khet Bachao Abhiyan kaba neh shibnai kaba dang pynlong ha kylleng ka ri ha baroh u bnai Jylliew ban ïarap ïa ki nongrep ban kylla sha ka rukom rep kaba shngaiñ bad kaba kham bha.
Ha kane ka prokram, ki riewshemphang na ka CIPMC Shillong ki la hikai ïa ki nongrep kumno ban pyndonkam ïa ki dawai pynïap khniang da kaba shngaiñ bad tang haba donkam eh. Ki la pynshlur ïa ki nongrep ba kin pdiang ïa ka Integrated Pest Management (IPM), kaba long ka lad kaba kham shngaiñ ban ïada ïa ki jingthung jingtep. Ki nongrep ki la ïoh jinghikai kumno ban jied ïa ki dawai pynïap khniang kiba biang, katno ban ban pyndonkam, ban bud ïa ki samoi ap kiba shngaiñ shwa ban ot, bad ban pyndonkam ïa ki rukom kiba shngaiñ ban sumar, ban buh bad bret ïa ki jaboh dawai pynïap khniang.
Ki ophsar ki la ai jingmut ïa ki nongrep ba kin sangeh noh ban pyndonkam palat ïa ki sboh dawai bad ki dawai pynïap khniang namar ki pynsniew ïa ka khyndew. Hynrei, la pynshlur ban pyndonkam da ki rukom kiba ïahap bad ka mariang kum ka sboh organic, ki sboh bio-fertilizer, bad ki bio-persticide. La pyni ruh ïa ki nongrep ïa ki rukom rep ba thymmai hapoh ka National Pest Surveillance System (NPSS). Ki riewshemphang ki la batai ba ka jingpynduna ïa ka jingpyndonkam ïa ki dawai ka ïarap ban pynlong ïa ka khyndew kaba koit ba khiah, ka ïada ïa ka mariang, ka pynduna ïa ka jinglut jingsep ha ka rep ka riang, bad ka pynthikna ba ka rep ka riang ka long kaba seisoh bad kaba neh slem.
La ai jingmut ruh ïa ki nongrep halor kumno ban kiar na kaba thied ïa ki mar thok ne ki mar ki bym bha. La bthah ïa ki ba kidei ban thied beit ïa ki dawai pynïap khniang na ki nongdie kiba la ïoh jingbit, ban pan ïa ka bill kaba biang, bad ban peit bha ïa ki jingtip jong ka jingpynrung kyrteng, ki batch nombar, ki tarik shna, bad ki tarik ba kut por. Ki ophisar ki la maham ruh shaphang ki jingma kiba khraw ba ka jingpyndonkam khlem da pyrkhat ïa ki dawai pynïap khniang ka buh jingma ïa ka koit ka khiah jong u briew, ïa ki khniang kum ki ngap, bad ïa ka mariang.
Ha kane ka jingïalang la don ruh ki jingpyni ba lah ban leh ha kaba ki nongrep ki ïoh jinghikai kumno ban jied ïa ki symbai kiba bha bad ban sumar bha ïa ki ban ïada na ki jingpang. Ki riewshemphang ki la kren ruh shaphang ki jingma jong ka jingtuid jong ki dawai pynïap khniang, kaba jia haba ki dawai ki poi sha ki lyngkha ba marjan, kaba ktah ïa kiwei pat ki jingthung, ki mrad bad ki briew. Ban ïada ïa kane, la pyni ïa ki nongrep kumno ban jied ïa ki rukom synreit kiba biang bad kumno ban synreit katkum ka jinglong ka suiñbneng.
Khatduh eh, la pyni ïa ki nongrep kumno ban pyndonkam da ki tiar kiba suk ban kem ïa ki khniang, kum ki jingriam pheromone, ki jingriam ba dambit, ki jingriam ba sting, bad ki dawai synreit ba la shna da u neem. Kine ki rukom kiba ïahap bad ka mariang kidei ban long beit kiba nyngkong ban ïada shwa ban pyndonkam da ki dawai. Ha kaba kut, baroh ki nongrep kiba la ïashim bynta ki la smai ban pyndonkam ïa ki dawai pynïap khniang da kaba shngaiñ, ban pdiang ïa ki rukom rep kiba ïahap bad ka mariang bad ban ïada ïa ka mariang.