Ha une u bnai ba ka pyrthei baroh kawei ka rakhe ïa katei ka sngi pynneh mariang bad don pat kiba ong ba ka dei ka sngi khuslai mariang, donkam ruh ban ïa kren halor ki katto katne ki mat kiba la ktah bad kin sa ktah ïa ka mariang bad ka jingim jong ki nongshong shnong ka jylla da ka jingkylla kynsan ki bor ka mariang ne ka suinbneng kaba la ju tip baroh kum kata ka Climate Change. Baroh shi katta, ki nongshong shnong ka jylla ki ngeit ba ka jingkylla ka mariang kan ktah tang ïa kito ki ri ne ki jylla ba mad ïa ka jingshit kyrang ka sngi hynrei kane kam dei satia kumta kumba baroh ki la mutdur.
Ka jingkylla ka suiñbneng ne Climate Change kane ka dei ka mat kaba ym ktah tang ïa kawei ka ri ne kawei ka jylla, hynrei ka ktah ïa ka pyrthei baroh kawei bad ïa ka jingim jong u paidbah ha man la ki bynta jong ka pyrthei. Mynta ngi ïohi ba ka jingshit ka pyrthei ka nang kiew, ki aïom ki kylla, ki jingwan slap ki long kiba ym biang por shuh, bad ki bor mariang kum ki jingshlei um, ki lyer kaba jur, ki jingrang tyrkhong bad ki jingshlei um ki nang jur ha kylleng ki bynta jong ka pyrthei. Katba nang mih kine ki jingeh, katta ruh ka jingim jong u briew bad jong ki mrad bad ki jingthung jingtep ka nang shah ktah.
Ki stad saïan ki ong ba ka daw kaba kongsan tam jong kane ka jingeh ka dei ka jingpynmih bun palat ïa ki gas kiba pynkhluit ïa ka pyrthei, kiba la tip kum ki greenhouse gases. Haba la bun eh kine ki gas ha ka lyer, ki bat ïa ka jingshit jong ka sngi bad kim ailad ïa ka ban mih biang sha suiñ, kaba pynlong ïa ka pyrthei ban nang jur ka jingkhluit. Ha Meghalaya, ngi lah dep ban ïohi ïa ki dak jong kane ka jingkylla. Ki nongrep ki shem jingeh namar ka jingwan slap kam long shuh kumba ju long. Don ki por ba slap jur palat haduh ba ka pynjulor naphang bad don pat ki por ba duna slap kaba pynrang tyrkhong ïa ki jaka rep. Ki wah, ki pung bad ki tyllong um kiba ju ai um sha ki shnong ki thaw ruh ki la sdang duna. Kane ka long ka jingma kaba khraw ïa ka lawei jong ngi.
Nalorkata, ka jingkylla ka suinbneng ka ktah ruh ïa ka koit ka khiah jong ki briew. Haba kiew ka jingshit, ki jingpang bapher bapher ki nang bun. Ka jingjaboh jong ka lyer bad ka um ka pynlong ïa kiba bun ban ngat ha ki jingpang kiba bun bad ba shyrkhei. Kine baroh ki pyni ba ka jingkylla ka suinbneng kam dei tang ka mat mariang, hynrei ka dei ruh ka mat ba ïadei bad ka jingim jong ngi man ka sngi.
Hynrei, watla ka jingeh ka long kaba khraw, ngi dang lah ban leh eiei. Kawei na ki lad ba kongsan tam ka dei ka jingthung bad sumar ïa ki dieng ki siej. Ki khlaw ki long kum kita ki tor jong ka pyrthei namar ki pynkhuid ïa ka lyer bad ki pynduna ïa ka jingshit. Ngi dei ruh ban pynduna ïa ka jingpyndonkam plastik, ban pynkhuid ïa ka sawdong sawkun, ban pyndonkam hok ïa ka bording bad ka um, bad ban kyrshan ïa ki lad jingïaid kiba kham bha ïa ka mariang.
Ki samla pule ruh ki don ka bynta kaba kongsan. Phi lah ban sdang na ki kam kiba rit kum ka jingbret hok ïa ki niut, ka jingthung dieng ha skul ne ha shnong, bad ka jingpynsngewthuh ïa ki paralok bad ki bahaïing hasem shaphang ka jingdonkam ban sumar ïa ka mariang. Ki jingkylla kiba rit ki lah ban wanrah ïa ki jingkylla kiba khraw lada ngi ïatreilang.
Ki longshwa manshwa jong ngi ki la hikai ïa ngi ban burom ïa ka mariang namar ka mariang ka dei ka nongai jingim. Kumta, ka dei ka kamram jong ngi ban sumar ïa ka khnang ba ki pateng ban wan kin ïoh ban im ha ka pyrthei kaba khuid, kaba jyrngam bad kaba koit ba khiah.
Pynban katba nang mih ki sngi, u briew ha ka jingbym salia bad bym sngewthuh ïa ka jingkordor ka mariang bad ka jinglalot palat u la lehbeiñ ïa ka mariang da kaba pom pathar ïa ki dieng ki siej, kiba long ki jingthaw kiba U Blei la buh ban ïoh ïa ka lyer kaba khuid, ban pynpyngngad ïa u briew. Nangta ka lyer kaba mih na ki khlaw ki btap ka ïarap ruh ban pynkhuid ïa ka haw haw. Nalor ba u briew u pom pathar ïa ki dieng ki siej, u pynjaboh ruh ïa ka mei mariang da kaba bret plastik kat haba lap, da kaba bret jaboh ha ki wah, da kaba tih bad pyntwa ïa ki lum ki wah. U lalot spah da kaba seng ïa ki karkhana kiba pynmih ïa ki tdem kiba jaboh. Ñiuma, ka jingpom dieng, ka jingtih ïa ka khyndew ka shyiap, ka jingtih maw, ka jingseng ïa ki karkhna kadei shi bynta na ka kamai kajih bad aikam aijam ïa u briew. Hynrei haba u la leh palat bad kwah spah palat pat ka kyrtoh kylla sha ku briew hi.
La ju ïohi ba ha ki jaka ba jur u thah, ka jingdon kata kaba ki ong ka jingum jong ki thah namar ka jingkhluit bad ka jingshit ka mariang. Ka jingtwa jong ki lum thah kaba wanrah ïa ka jingshlei um, ka jingjaboh bad jong ki wah kaba wanrah ka jingshlei um bad kiwei kiwei de ki jingpynjot. Ka don ruh ka jingïakren ïa ka jingnang duna jong u slap namar ka jingduna jong ki khlaw ki btap bad kiwei kiwei pat ki daw. Ha kaba kut, ka jingïakhun pyrshah ïa ka jingkylla ka suinbneng kam dei tang ka kam jong ki sorkar ne ki kynhun paidbah, hynrei ka dei ka kamram jong uwei pa uwei. To ngin sdang naduh mynta, da ki kam kiba rit hynrei kiba don jingmut, khnang ba ngin lah ban pynneh pynsah ïa ka mariang bad ban ai ïa ka lawei kaba phyrnai sha ki pateng ban wan.
