Swatchh Bharat Mission Phase II – Ka jinglong jingman haduh mynta
Ms. Vini Mahajan Secretary, Drinking Water & Sanitation
Lah jan phra snem mynta ba u Myntri Rangbah Duh, u Narendra Modi u la plie ia ka Swachh Bharat Mission na ka Red Fort, da ka jingthmu ban pynlong ia ka ri India kaba lait na ka jingleit shabar pathar. Ia kane la khein kum ka jingai burom ia u Mahatma Gandhi ha ka lyngkhuh sngi kha kaba 150 jong u. Hapoh ka jingialam jong u Modi, ka ri baroh kawei ka la iatrei lang bad ka la pynurlong ia kane ka thong ha ka 2 tarik u Risaw 2019, 11 snem shuwa ka thong SDG-6 kaba la buh da ka United Nations. Hynrei, kane kam la dei ka jingkut jong kane ka mission kaba la buh nongrim ban shim sa ia kawei pat ka kam kaba long ka jingpynthikna ban don ka jingkhuid ha ki shnong jong ka ri bad ban weng noh ia ka jingleit shabar pathar ia kaba ki khot ka ODF Plus.
La sdang ia ka bynta kaba ar jong ka SBM – Grameen ha u Rymphang 2020 da ka jingthmu ba baroh ki shnong ha ka ri ki lah ban ong ba ki long ODF Plus hashuwa u Nohprah 2024. Kumta, kane ka dei ka sngi kaba kyrpang na ka bynta kane ka mission namar ka ri ka la poi sha u mawmer jong ka jingdon 50,000 tylli ki shnong ODF Plus.
Ka shnong ODF plus ka dei kaba lah ban kyrshan ia ka jinglait na ka jingleit shabar pathar, kaba lah ban pynbeit ia ki rukom pynkhuid ia ki jaboh bad kiba ikhuid iphieng. Kane ka kynthup ruh ia ka jingpynthikna ba baroh ki iing ha ka shnong, ha ryngkat ka skul, ka iing panchayat bad ka anganwadi centre ki don la ki painkhana bad kumno kumno 80% ki iing ha ka shnong ki lah ban pynbeit ia ka rukom pynkhuid ia ki jaboh jabain bad ki pynduna bha ia ka jingbret niut pathar bad ka jinglang ka um ha ki jaka bapher bapher.
Ki jylla kiba la lah ban pyntreikam bha ia kane ki long : Telangana kaba don 13,960 tylli ki shnong ODF Plus; Tamil Nadu kaba don 11,477; Madhya Pradesh kaba don 3,849; Odisha kaba don 2,991; Uttar Pradesh kaba don 2,605; Uttarakhand kaba don 2,603; Himachal Pradesh kaba don 2,573; Karnataka kaba don 2,021 bad Chhattisgarh kaba don 1,936.
Ki kam kiba iadei bad ka ODF Plus: Ka mission na ka bynta ka jinglong ODF Plus ka don ki bynta bapher bapher: Ka jingpynkhuid ia ki niut ha ka rukom biodegradable kaba kynthup ia ka skhim GOBARdhan, ka um jaboh kaba mih na ki iing shet ja bad ka jingsait ia ki jain bad kiwei kiwei, ka jingpynkhuid ia ki niut plastic, ka jingpynkhuid ia ka jaboh kaba mih na ki painkhana. Shuh shuh, ia ki shnong ODF Plus la phiah ha ki lai bynta kiba long, Aspiring, Rising bad Model, kum ka dak jong ka jingiaid shakhmat kane ka kam. Ki shnong Aspiring ki dei kito kiba la pynbiang ia ki kam ban pynkhuid ia ki jaboh jabain kiba tylli lane kiba long um, ki shnong Rising ki dei kito kiba la pynkhreh ban pynkhuid ia baroh ar jait ki jaboh bad ki shnong Model ki dei kito kiba la lah ban pynkhuid ia ki jaboh jabain bad kiba iphuh iphieng. Kane ka la wanrah ia ka jingialeh hapdeng ki shnong kaba la wanrah ia ka jingiashim bynta ki briew na ka bynta ka jingpynstet ia ka jingpyntreikam ia ki kam na ka bynta ka jingiaineh ka “sampoorn swachhata”.
Ka IEC bad ka jingkyntiew ia ki kam: Ha ki snem ba nyngkong, ka tnat Drinking Water & Sanitation ka la sngewthuh ia ka jingdonkam ban pynkhlain ia ki sap jong ki briew ha ki shnong bad ruh ia kito kiba don ha ki kyrdan distrik bad jylla ha kaba iadei bad ki bynta bapher bapher jong ka jingkyrshan ia ka jinglait na ka jingleit shabar pathar bad ka SLWM; ban iarap ia ki Gram Panchayat (GP) ba kin pynurlong ia ka jinglong ODF. Na ka bynta kane, ki la don ki jingpynkhreh ia ki sienjam bapher bapher ha ki kyrdan bapher bapher kiba kynthup ia ki jingai jinghikai bad ka jingai ia ki mar ba donkam, ka jingai jinghikai ia ki nonghikai, ki jingiamir jingmut, bad ka jingialam lynti ban ai jingkyrshan ia ki jylla bad ki distrik. Kane ka la iarap ia ki nongialam shnong ba kin pyndonkam ia ka IEC ban khring ia ka shnong ba kin trei na ka bynta ki thong ODF Plus bad pynurlong ia kane.
Ki campaign ba kyrpang : Ka Sorkar India ka la bteng ban pyndonkam ia ka jingshitrhem jong ki briew ha kaba la sdang sa ar tylli ki prokram ban pyntyllun ia kine ki kam. Kum shi bynta ka Azadi Ka Amrit Mahotsav, palat 1 klur ngut ki briew na 22,000 tylli ki Gram Panchayat ki la iashim bynta ha ki kam pynkhuid bapher bapher. Palat 76,000 tylli ki Gram Panchayat ki la kut jingmut ban sangeh ia ka jingpyndonkam ia ki plastic. La bud ia kane da ka prokram kaba ar kaba long ka Dus Ka Dum Swachhata Har Dum, kaba don shiphew tylli ki kam ban pynthikna ba baroh ki don ka jingbahkhlieh na ka bynta ka jingkhuid bad ba yn ym don ka jingphai biang sha ki rukom leh mynshuwa.
Ka jingai jingiarap pisa : Katba ka kam jong ki briew na ka bynta ka jingkhuid ka dang iaid shakhmat, ka la don ka jingpynskhem jingmut shuh shuh da ka Sorkar India na ka bynta ka jingkhuid ha ki jaka nongkyndong. Ka dak kaba paw bha jong kane ka jingkut jingmut ka dei ka jingkyntiew ia ka jingmang tyngka. Ka jingmang tyngka na ka bynta kane ka mission ka dei T. 1,40,881 klur bad la kyrshan shuh shuh lyngba ki tied grant jong ka 15th Finance Commission, bad 60 % jong kane ka dei kaba la buh kyrpang na ka bynta ka um bad ka jingkhuid ha ki shnong kaba kot sha ka T 1.42 lak klur. Kane ka la kiew bha haba ianujor bad ka bynta kaba nyngkong, kaba pyni ba ka sorkar ka la shim ia ka bynta kaba ar jong ka jingkhuid ha ka rukom kaba la pyrkhat jngai.
Ka jingmang tyngka ka peit bniah ia ka jingpynbiang ia ki jingdon jingem, ha kaba ki distrik ki lah ban ioh haduh T 16 lak ban sdang ia ki jaka pynkhuid plastic, T. 230 per capita ban shna ia ki jaka pynkhuid ia ki jaboh ba mih na ki painkhana, bad T. 50 lak ban shna ia ki jaka GOBAR-Dhan. Shuh shuh, ki Gram Panchayat (GP) ki la ioh ia ka jingiarap pisa, ha kaba ki shnong kiba duna 5,000 ngut ki nongshong shnong ki ioh T. 60 per capita na ka bynta ka jingpynkhuid ia ki niut kiba tylli bad T. 280 per capita na ka bynta ka jingpynkhuid ia ki jaboh kiba long um. Na ka bynta ki Gram Panchayat kiba don palat 5000 ngut ki nongshong shnong, ki shnong ki lah ban ioh T. 45 per capita bad T. 660 na ka bynta kine kijuh ki kam.
Kane ka jingkyntiew ia ka jingmang tyngka ka la wanrah ia ka jingpynbiang ia ki jingdon jingem ka ban pynstet ia ka “sampoorn swachchta” ha ki jaka nongkyndong jong ka India. Ka jinglut jingsep na ka bynta ka jingpyniaid ia ki kam ka lah ban wan na ka pisa hapoh ka 15th Finance Commission. Palat 1,70,000 tylli ki community compost pits, 4,000 tylli ki community biogas plant, 60,000 tylli ki jaka lum niut, 2,80,000 tylli ki community soak pit, 2,99,000 tylli ki nala bad 20,000 tylli ki lad pynkhuid um jaboh ki dei kiba la shna haduh mynta bad kine kin dang kiew katba dang iaid ka por. Shuh shuh, ki don katto katne ki FSTP kiban dang wan ha ki jaka nongkyndong ki ban pynbeit ia ki kam pynkhuid ia ki jaboh kiba mih na ki painkhana.
Ka jingriewspah na ki niut : Ka bynta kaba ar jong ka Swachh Bharat Mission ka thmu ban phiah shuh shuh ia ki kam pynkhuid ia ki niut bad ban shim kabu ia ka jingshitrhem ki briew na ka bynta ka jingkhuid. Kumta, ka jingpynkhuid ia ki niut mynta ka dei kaba pynmih pisa. Ki jingwad bniah ki la pyni ba ki kam plastic bad ki kam pynthymmai ia ki tiar ki plie shibun ki lad ki lynti na ka bynta ka ioh ka kot bad ba ka ri ka la sdang ban buh nongrim ban iashim bynta ha kane. Shuh shuh, kane ka pyni ia ka jingtur ka ri sha ka jingiada ia ka mariang, da ka jingngeit ba kan don ka jingiohnong na ka jingpynkhuid ia ki jaboh jabain. Ki longkmie ki ialam lynti ha kane ka kam da kaba seng ia ki kam bapher bapher kiba mih mynta na ka bynta kaba ar jong ka Swaach Bharat Mission-G
Katba ka bynta kaba ar ka dang tyllun shakhmat bad ngi dang ialeh ban ioh ia ka jingkhuid kaba pura, ka jingiashim bynta jong ki briew ka long kaba kongsan. Man ka bynta jong ka SBM Phase II ka sdang na ki iing bad katba ka ri ka dang shem ia ki lad ki lynti ba thymmai na ka bynta ka jingkhuid, katba ki dang mih ki lad ioh jingkamai na kane ka kam, ka long kaba donkam ban kynmaw ba ngi lah ban pynurlong lada baroh ki don la ka jong ka jingbahkhlieh halor ka jingkhuid.