Sa katno snem ka Rel kan wan poi ha Shillong?
Ka mat ïakren ïa ka lynti Rel ka dei ka mat ïakren kaba slem bha. Haduh mynta kane ka mat ka kylla jyrwit bad thaiñ sohkyrdot bha namarba ki sengbhalang ki ieng pyrshah ban wanrah ïa ka Lynti Rel ha rilum Khasi-Jaiñtia katba ka Sorkar kam pat don ïa ki aiñ ïada kiba teh pyrkhing ïa ka jingwan rung kyrthep jong ki briew kiba nabar ka jylla bad ki mynder na kiwei pat ki ri.
Watla ka Sorkar Pdeng ka la pynbna ban pynïasoh ïa ka Jylla Meghalaya da ka Lynti Rel naduh Tetelia sha Byrnihat kaba jrong 22 kilomitar hynrei kane ka jingangnud jong ka Sorkar Pdeng ka shu sahkut noh kumto haduh mynta khlem da lah shuh ban leh eiei namarba ki sengbhalang ki pyneh beit triang ïa ka jingthmu jong ka Sorkar ban pynpoi ïa ka Lynti Rel haduh nongbah Shillong.
Kam long kaba suk ïa ka Sorkar Jylla ban shu shim rai ha kaba ïadei bad ka jingpynpoi ïa ka lynti Rel sha rilum Khasi-Jaiñtia. Ngi ïohi ba ka Rel kit mar ka la poi sha rilum Garo ha ka shong Mendipathar, North Garo Hills District bad ïa kane ka lynti Rel la pynïasoh ruh bad ka lynti Rel jong ka jylla Nagaland ba la plie paidbah dang shen da ka President ka ri India ka Droupadi Murmu.
Ki Sengbhalang ki ju ïai pynsngew sha ki tyndong skhor jong ka Sorkar Jylla ba kim pyrshah ïa ka jingwan rah ïa ka Lynti Rel na ka bynta ban kyntiew ïa ka roi ka par hapoh ka jylla hynrei ka jingdawa jong ki ka long ba ka Sorkar kan shna shwa da ka aiñ bapyrkhing ïa ki briew kiba nabar ka jylla.
Hynrei haba bishar ïa ka jingbun briew ha jylla Meghalaya ka kiew bha bad katkum ka jingïoh jingkheiñ tang na ki nongshong shnong kiba pynrung kyrteng Aadhar ha Meghalaya ha u snem 2021/2022 ki long 3,276,323 ngut (3.28 Million) haba ïanujor bad ka Khanasamari jong u snem 2011 kaba long tang 2,964,007. Kane ka pyni ba ka jingroi jong ki nongshong shnong trai jylla bad ki bar jylla ka la kiew stet bha. Ka East Khasi Hills District ka dei ka District kaba roi stet bha ha ka jingbun briew bud sa ka West Garo Hills kaba wan baar.
Kumba ka paw na ka jingkren jong u Myntri Rangbah ka Jylla u Conrad Kongkal Sangma dang shen ka Sorkar ka thrang hir hir ban pynpoi ïa ka lynti Rel haduh nongbah Shillong da kaba ong ba un sa khot ïakren ïa ki kynhun bapher bapher ban ïathir sani halor kane ka mat.
Ka jingpynlong aiñ ïa ka Meghalaya Residents Safety and Security Act (MRSSA) kam pat biang namarba ka jylla Meghalaya ka dang donkam ïa ki aiñ kiba pyrkhing kum ka Inner Line Permit ban pyrkhing ïa ka rung ka mih laitluid jong ki briew kiba nabar.
Niuma, ngi donkam bha ïa ka Inner Line Permit (ILP) kumba ka don ha ka jylla Nagaland, Mizoram, Arunachal, Manipur bad shawei, kiba don ruh ki lynti Rel. Hynrei ka rukom long jong ki jaidbynriew riewlum ha kine ki jylla ki ïapher bak-ly-bak bad ki jaidbynriew riewlum kiba shong basah ha kane ka jylla Meghalaya.
Khnang ba ka jylla Meghalaya kan kiew irat ha ka ïoh ka kot, ka lynti Rel ka long kaba donkam bha hynrei kumno ban pyntreikam ïa ki kyndon aiñ kiba pyrkhing ïa ki briew kiba nabar ka shong sa tang ha ki kti jong ki tnat treikam ka Sorkar Jylla. Ngi ïohi ba watla ki sengbhalang ki ju kthong na ka por sha ka por ïa ki briew kiba nabar ka jylla kiba wan bylla kamai jakpoh sha kane ka jylla Meghalaya khlem ki kot ki sla kiba biang hynrei ngim ïohi satia ba kita ki Anfi-Infiltration Gate kiba la pynieng da ka Sorkar ha khappud ka jylla kin treikam miet la bad sngi.
Mano bym kwah ban ïohi ïa ka jingkiew ka Jylla ha ka roi ka par, mano bym kwah ba ka jylla kan ïaryngkat dor bad kiwei kiwei ki jylla sha rithor kiba la kiew artet shakhmat ha ka roi ka par? Mynta ka shong eh sa tang ha ka mon jong ka Sorkar ban wanrah ïa kata ka aiñ kaba baroh ki nongshong shnong ki angnud mynta da ki phew snem shwa ban wnarah ïa kata ka lynti Rel.