KA KHANA SHAPHANG KA SHNONG UMTYRPEIÑ

Da u Chandame Sungoh Chutwakhu, Jowai.

0

Shisien ka sngi ka shnong Umtyrpeiñ ka long ka shnong kaba heh bad kaba phuh ba pheing hapoh ka Raid Labang jong ka Elaka Labang Nangphyllut hynrei mynta kam don ïing shuh naka daw baki nongshong shnong kiba don ha kane ka shnong kila phet shnong noh. Bun naki kiba phet shaki shnong ba marjan kum sha Mooriap, Moorap, Madan myn-i bad don kiba phet wat sha Jowai bad sha Nongkohlew East Khasi Hills District ruh.
Ki don shibun ki daw kiba pynlong ïaki briew jong kane ka shnong ban ieh noh ïaka shnong ka thaw, ïaka umbam umdih ïa u lum jingtep lum jingthang ïaki jaka rep jaka riang bad phet shnong noh shawei bad ban duh noh ïaka nongrim nongjah ka khydew ka shyiap bad u pud u sam jong ki. Napdeng ki daw kiba bun katto katne napdeng kine kilong, Naka daw ka jing sahdien palat.
Kane ka shnong ka don harud jong ka Wah Myn-i ha shka jong ka wah Umtyrpeiñ hatrai jong u lum Chah lyer bad ka long kham shapoh naki wei pat ki shnong kiba don ha kane ka thaiñ. Kumta ki briew ki hap ban kiew ban hiar beit ïaki riat ki ram ki khohruh khohram haman laki jingdonkam baki leit ki wan. Kumba ong hi maki te wat u kulai ruh ymlong ban shong, “Haba kiew riat te hap u briew shadien sah u kulai shakhmat haba hiar riat pat hap u briew shakhmat sah u kulai shadien”. Ïaka surok ka lynti ïaidkjat kaba khambit khambiang lei te ynnai ïakren hi rea. Ym doh umbam umdih, ym don lynti syngkeing, ym don skul ymdon Hospital ym don light ymdon surok ymdon ïew don hat. Kumta ki briew ki shem jingeh ban im ban shong ban sah hakane ka shnong khamtam eh haka miet ka ïong ka pang ka shitom. Kumta kiba pli kim sngewlah shuh ban ïaishah bad ban im sah kumta te kim banse ban kynriah bad phet shnong noh shawei.
Kaba ar pat ka long, naka daw ka jingthombor ki mrad khlaw.
Kane ka shnong kadon hajan ki artylli ki krem kiba heh bad rben bha kiba kyrteng ka krem Moolokbong bad ka krem Thlukrung kine ki krem kilong kum ki nongbah jong ki khla ki sing ki labasa ki dngiem. Bad ki jaka kha khun jong kine ki mrad lah ban ong kum ki Maternity Hospital jong ki bad kiwei kiwei pat ki mrad. La ong ba haki bnai Ïaïong bad Rymphang ki bnai ri khun jong kine ki mrad te ka jur bha ka jingwan kem wan bam ïaki syiar ki blang ki sniang ki jingri jingdup jong ki man ka sngi. Kaba sngewma bad sngewtriem shuh shuh ka long ym tang ïaki mrad ne ki jingri jingdup hynrei wat ïaki briew ruh ki dang bam. Saka wei pat ka daw ka long ba kane ka shnong ka dei ka lynti ïaid jong ki Hati Khlaw namar ba hajan jong kane ka shnong ka don ka jaka kaba ki Hati ki juh jam ïaka wah Myn-i na shiliang sha shiliang kaba ki khot ka Khad Hati. Bad haman ka por baki ïaid lynti kumne ki juh pynjulor ïaki soh ki pai ki jingthung jingtep bad wat ïaki ïing ki sem ruh de.
Naka daw ka pang ka shitom bad ka khlam ka ngoh.
Ka jinglong jongka suiñ bneng bad ka mariang hakane ka thaiñ ka long kaba shit kum sha ri Bhoi bad ri War. Kumta haki bnai lyiur naduh u bnai ïaïong haduh bnai Naiwieng ka jingbun jong ki skaiñ pyrjong bad ki thliem te ymlah batai shuh haba thiah mynmiet ki pyrjong kiwan her la kum ki ngap ki lwai bad haba ïaid lynti mynsngi pat, khamtam haka por ‘lap praw ki thliem ki boi haki kjat ymlah bret shuh. Kumta ki jingpang ba bun jait kum ka pangshit, khieshoh, malaria, suh-ot, prie pymhiar ki jyllei bha. Bad la ong ba wei baki ne ki jait jingpang ki la wan ne la khie haka ne ka shnong te ka slem bha ban jah bad kylla khlam noh namarba kane ka jaka kalong them bad don shapoh lum. Ki riew tymmen ki ong ba kim juh don koit kiba lait lada kine ki jait jingpang ne ka khlam ka wan. Bad bun ruh ki briew ki ïap manla u snem nakine ki jingpang namar bymdon doctor don dawai dashin.
Saka wei pat ka long, naka daw ka jingshah lehbeiñ haki wei pat ki jait bynriew.
Kumba nga la pynkynmaw naka por shaka por haki jingthoh jong nga ba naduh ka snem 1971-72 haduh mynta ki briew kiba shong hakane ka thaiñ ki hap ban phet shnong la lai sien lai wat kata , haka snem 1971 – 72, 2003 bad 2015. Kadaw jong kane ka jingphet shnong ka long naka jingshah thombor bad shah lehbeiñ haki jait bynriew Karbi. Wat hapdeng kat kine ki daw bad ki jingeh kiba la kdew haneng ruh katto katne naki riew rangbah jong kane ka shnong kidang pyneh bad dohïap ban pynneh pynsah ïalaka shnong ka thaw bad katto katne nakine ki riew rangbah ki long U Then War, U Joy Bhoi U Lieh Lyngdoh, Ka Kynthung Lyngdoh bad kiwei kiwei. Kine ki riew rangbah ki dangneh dangsah haka ne ka shnong haduh ki sngi ka jingkhlad noh jongki naka ne ka pyrthei kaba long hapoh ki shiphew snem iwei hadien i wei kata naduh ka snem 1995 haduh ka snem 2005 ei ei.
Hadien ka jingkhlad noh jong kine ki riew tymmen sah satang ki pateng thymmai bad haki snem 2003 haduh 2006-7 naka daw ka jingthombor ki kaikhlaw Karbi te kim banse shuh ban ieh jyndat ïala ka shnong ka thaw, ïaka jaka ba pun bakha, ka jaka tep skum tep sohpet ïaki bad kynriah noh naka ne ka shnong.
Mynta ladon kumba 18 snem pura bakane ka shnong kam don briew shuh. Hynrei haduh mynta ki dak ki shin, ki diengsoh phan diengsoh pieng, ki diengsoh priam ki shken ki jaka shna ïing bad wat ki rishot ïing ki dang ïeng dangsah haduh mynta mynne.
To ngin ïa peit khyndiat na ei ba kane ka shnong ka ïoh ïakane ka kyrteng ; La ong ba kane ka shnong ka ïoh iakane ka kyrteng naka wah Umtyrpeiñ kaba don harud jong kane ka shnong kaba long ruh ka umbam umdih jong ki nong shnong shnong jong ka.
Ka khana pateng ka ong ba nyngkong eh dei ki jait bynriew kiba ki khot Hadem syriem kum ki Biate kiba shong ba sah ha khlieh jong kane ka wah haki jaka baki khot The chympreng, Khlieh Moolokbong bad Moolongiaraiñ. Kine ki briew kim tip ïaki bleilum bleiwah ki blei ryngkew blei basa jong kane ka raid ka muluk bad baki pom pynkhyllem ïa u trai dieng sohmynken bah u ba don ha u Lumlalieh te ki khla ki wanhiar thma ïakine ki jait bynriew bad bam doh ïaki haban da jan lut, khynlung khynnah kynthei bad shynrang kine ki khla ki kem bad paring ïaki shaka krem kaba don ha khlieh jong kane ka wah Umtyrpeiñ bad haba ki bam kumta ki ieh satang ki shyieng tyrpeng (tyrpeiñ haka ktien Pnar).
Kham hadien na kane ka jingjia, ynda rep da riang ki Pnar hakine ki lum ki wah te ki lap ïakine ki shyieng tyrpeng briew te ki jer kyrteng noh ïaka ne ka wah Umtyrpeiñ daka jinglap ïakine ki shyieng tyrpeng briew hakane ka wah. Kane ka wah ka long shisha kaba khohruh khohram kaba tap daki lawbah lawsan ki krem ki kroh kiba i triem. Haki por hyndai, kham niar eh kiba nud ban leit sha kane ka jaka lait noh tang ki riew rangbah kiba shlur bad shynrang mynsiem.
Wat la kane ka shnong kam don shuh hynrei ki dak ki shin kin sah junom. Ka jingkynmaw kan sah pateng haka dohnud jong ki khun jong ka kiba phet naka ne ka shnong bad haka dohnud jong ki Labang Nangphyllut.

Leave A Reply

Your email address will not be published.