Ka jinglap kloi ïa ka jingpang bampong ha ka buiñ: ‘CLOSING THE GAP!’

Ka jingpang bampong ha ka jymbuiñ ka lah nangkiew bad kaei kaba pynkyndit ïa baroh ka long ba ka lah tam ïa ka jingpang bampong ha ka lynti kha bad kalah poi banyngkong ha kane ka Ri India jong ngi. Ha kine ki shiphew snem ba la dep ka lah kiew na ka shilak haduh shilak phraphew hajar ki case ha ka shisnem. Kane ka jingpang ka kham bun ha sor ban sha ki jakanongkyndong, kane ka pyniba ka lah ban don eiei ha ka mariang ba pynlong ïa kane kum ki jingbam, ka lyer lane ha ki um bangidih. Ymdei tang na ki rukom im jong ngi balah ban pynduna ïa kane ka jingjia hynrei ka jingleh kaba bha tam ban ïakhun pyrshah ia kane ka jingpang dei tang da ka jinglap kloi ïa ka jingpang. Ka jinglapkloi ïa ka jingpang kan urlong lada kawei pa kawei ka kynthei kan don jingtip lane sngewthuh shaphang kumno ban eksamin da lade ïalade kaba ki khot BSE (Breast Self Examination) ha ka rukom ka badei naduh ba ka don ha ki arphewsnem shaneng bad leh ïa kane man la u bnai, shitaïew hadien balah dep poi bnai (one week after periods) lane da kaba buh sngi hadien da lahkut ka jingpoi bnai (menopause).
Ki thaiñ shatei sepngi kim pynshlur ïa ka BSE kumba ngi leh ha ka ri India jong ngi namar ka jingbym biang ki tiar (screening tools),ka jingbym ïoh lad ban pyndonkam ïa ka Mammogram Machine bad ka jingduna jong ki doctor ba ïadei bad kane ka liang, dei na kane ka daw ka jingpyndonkam ïa ka Breast Self Examination (BSE) kam pat jah na ngi. Ka jingeh ba ngi kynduh haduh mynta ka dei ba ngi dang ïohi haduh 60% ïa kane ka jingpang bampong ha ka jymbuiñ bad da ka jinglap kloi ïa kane kajingpang kalah ban ïarap shibun. Ka jingleit check-up ba shisien shisnem iaki ba lah don 40 snem shaneng ka ïarap ban lap kloi ïa kane ka jingpang. Ha ki jinglap shen jong ki Tata Memorial Hospital, ki lah shim ïa arkynhun ban ïanujor kawei ka kynhun baleit check-up shisien shisnem bad kawei ka kynhun bakhlem leit, ki lap ba kito baleit check-up shisien shisnem ki kham duna kumba 30% kiba khlad nakane ka jingpang ha kito kiba dei 50 snems haneng ban ïa kito kiwei pat ki kynhun.
Kaei Ka ba phi dei ban tip?
Ngimdei ban leh sting da ngi lap kieikieikiba long at ha ka jymbuiñ khamtam da kimdei kiba pang bad dei ban leitkynduh bad phahleit eksamin (40 snemshaneng) ha u doktor da lap ïa kum kine. Bad phahleh scanningia ka jymbuiñ (40 snemshapoh) bad leh ïa ka Ultrasound Guided Needle Biopsy. Baroh ki jingat ha ka jymbuiñ kim lah ban dei ka jingpang bampong hynrei kine ki test kin ïarap tip kloi ïa ka jingpang.
Kiwei pat ki dak ki shin jong kane ka jingpang ki dei ka jingjngem lane jingthem ha sniehdoh, ka jingran ki soh buiñ, mihsnam lane mih um ha soh buiñ, jingkylla rong ka snieh doh ha buiñ (orange peel appearance), ka jingkyllakynsan ha ka jingheh lane jingrit ka buiñ.
Balei ia kajingpang bampong ha ka jymbuiñ donkam ka jinglap kloi?
Ka jinglapkloi ia kane ka jingpang ka lah ban iarap shibun. Ka suk ban sumar ha ba ka jingat ka dang rit. Ka jingsumar ia kane ka jingpang bampong ka kynthup ia bun tylliki jingsumar (multimodality). Ka jingsumar da kabapuid ka dei kaba biang eh na bynta kane (early breast cancer) bad bud sa ka jingai dawai injek (chemotherapy), lada ka jingpang kam long kaba jurlah ban nym leh ia ka chemotherapy hynrei kane ka jia tang hapdeng 10-20%. Lada ka jingpang ka long kaba jur bha lah ban pyndon kamda kaba syang (Radiotherapy). Da ka jinglap bniah shaphang kane ka jingpang, ki lah ban ioh ki jingsumar bathymmai kum ki Targeted bad Hormonal Treatments.
Kumno phin lah ban ioh ki lad jingsumar?
Hadien ba lah lap ba phi don iakane ka jingpang, phi dei ban ioh ia ka jingsumar kaba kynthup ia bun tylli ki jingsumar (combination surgery, chemotherapy, radiotherapy, targeted treatment, hormonal treatment, immune therapy) bad kiwei kiwei katkum ka report ka jingpang. Ka long kabalah ban sumar lada ki biang ki nongtrei (staff) bad ki tiar ban sumar. Ka jingkhang lad ia ki nongpang ban wan sumar ka dei ka jingbym lah siew. Ka bynta ban kren ha une u snem ha ka World Cancer Day ka long: ‘CLOSE THE GAP’. Ym lah ban ianujor hapdeng ki nongbah ki ba lah biang ki tiar sumar bad ia ki nongbah ki bym pat biang. Ka jingpyntbit ia ki kynhun samla bad kane ka phang kan iarap ban weng ia kine ki jingeh.
Kumno ka Indian Association of Surgical Oncology (IASO) ka treikam ha ka ‘CLOSING THE GAP’?
IASO, kum ka kynhun ba heh duh jong ka surgical oncology ka pyrshang katba lah ban ialam lynti bad ai mynsiem ia ki kynhun samla, ki doktor (surgeons) kiba don jingmut ha ka lain surgical oncology bad ban iatreilang. Man la u snem ki bun ki program balah dep pynlong kum ki Regional CMEs, ym dei kum ka Annual NATCON bad ka IASO MIDCON. Ka phang pdeng ka long ruh ha ki Subspecialities khnang ba ki nong iashim bynta ki lah ban pyntbit ha ki phang ba ki sngewtynnad. Ki nong iashim bynta ki lah ban ioh khusnam bad ki don bun ki lad ki lynti ba plie hadien ba ki aiti ia ki jingwad bniah jong ki ha kane ka Annual Conference. Ban long riew dkhot ha IASO ka plie shibun ki lad bad pyntbit ialade. Ka IASO MIDCON ka ban long ha nongbah Shillong ka dei ka sakhiba ka IASO ka don ka thong ban shna ia kum kine ki lad ha ka Ri India.
Ka jingiakhun pyrshah ia ka jingpang bampong ka dei ka jingkitkhlieh jong uwei pa uwei.