Da ka jingthoh hakhmat ka Fact Finding Committee buh ki nongrep bad u WS Shnongrim
‘Ngi kyrpad ïa ka Committee ban bishar bniah ïa ki mat ba ïadei bad u Lum Syrman’
Khliehriat nailur 28: Ki trai jaka lem bad ki nongrep kiba rep ha Lum Syrman, elaka Nongkhlieh lem bad ki nongshong shnong na Shnongrim East Jaiñtia Hills District, mynta ka sngi ki la leit buh da ka jingthoh ha Fact Finiding Committee & Comission and Secretary jong ka sorkar Meghalaya ha kaba ki la kyrpad ïa ka Fact-Finding Committee ban bishar ïa ki kot ki sla, ki sakhi bad ki jingpynpaw kiba la aiti bad ruh ban sngap ïa kiei kiei na ki liang bapher bapher ba la dep aiti ha ka kyrteng jong ki trai jaka kiba shah ktah ha Lum Syrman bad ruh na u Waheh Shnong Shnongrim ha shuwa ban pynmih ïa ka kaiphot na ka Fact-Finding Committee.
“Ngi pyntip paidbah ba mynta ka sngi, 28 tarik u nailur 2026, ngi la aiti ruh ïa ka Written Representation/Presentation sha ka Fact-Finding Committee, ha ka kyrteng jong ki trai jaka bad ruh ka shithi na u Rangbah shnong Shnongrim halor ki jing shah ktah ha Lum Syrman. Kane ka jingaiti ïa ki jingthoh sha ka Fact Finding Committee ka long ha ka jingïadei bad ka Public Notice jong ka Fact-Finding Committee kaba la pynmih katkum Notification No. POL.95/2026/5 dated 08th September 2026, ha pursuance ïa Letter No. POL.57/2025/203-A dated 03rd September 2026.Katkum ka Public Notice, ka Committee ka tohkit ïa ka daw kaba la mih bad ka jinglong jingman kiba la ïalam sha ka jingkhang lad ia ki trai jaka bad nong shong shnong ka Shnongrim ban leit iashimbynta sha ka Public Hearing kaba la pynlong myn ha ka 31 tarik u bnai naitung 2026 bad ruh ban bishar ïa ki jingshah ktah ha ka ka M/s Shree Cement Pvt Limited Company ha Lum Syrman Elaka Nongkhlieh ha kaba ïadei bad ka jingshah ktah ka mariang, ka imlang ka sahlang, ba ïadei bad ka aiñ bad ki kam sniew” la pynpaw ki nongrep bad ki bor shnong ka SHnongrim.
Katkum ka shithi ba la buh hakhmat ka Fact Fingding Committee, ba la soi kyrteng da ki nongrep bad Rangbah shnong, Secretary Shnong jong ka Shnongrim ki la dawa ba dei ban pynpaw bad jingpynshisha halor ki hok ka jinglongtrai ia ka Khyndew ha Lum Syrman, Ka Jingbym pat pynbeit ïa ka Khyndew (Land Settlement), Ki jingjia bad Ki Jingbym biang ka jingpyniaid ia ka Public Hearing ba ïadei bad ka Mining Project jong ka Shree Cement kaba la tyrwa ha Lum Syrman, Shnongrim, East Jaiñtia Hills.
Shuh shuh la ong ba “Ka jingpyrshah jong ngi ïa kane ka project jong ka Shree Cement ka long
halor ka jaka bad ki hok halor kane jaka ha Lum Syrman, ka jaka kaba la tyrwa ban pyndonkam na ka bynta ka project ka dei ka jaka kaba ki nongshong Shnong kiba na Shnongrim kiba shah ktah ki don ki hok halor jong ka, kiba la ju bat bad ju pyndonkam ha ka rep ka riang bad ha ka rep na ka bynta ka jingim bad jingdonkam ha ïing ha sem bad ki don ruh kiwei pat ki hok ki riti kiba don ha kane ka jaka ba la ju long ne wan na ka rukom im bad ka rukom pyndonkam khyndew kaba la ju leh hapoh ka Elaka Nongkhlieh. Kumta ngi wan ban pynpaw bad pynsngew hakhmat ka Fact Finding Committee ba ngi pyrshah jur ïa ka jingthmu ka Shree Cement Ltd ban khlong Mawshun ha Lum Syrman khlem ka jingmynjur bad ai jingbit na ngi ki trai jaka . Ka project kaba heh kum kane kam dei ban ïaid shakhmat da kaba shu knieh jubor ïa ka jaka kaba dei ka jong u nong shong Shnong bad khein ia ka jaka kum ka jaka bym don trai” pynpaw ki nongrep bad Waheh Shnong Shnongrim ha ka jingthoh .
La ong ruh ba kum ka jingpyntip ban dup tip ba ka Lum Syrman ka dei ka khyndew ne ka jaka jongno, ki la pynpaw shuh da kaba ong ba “ha shuwa ban pyndonkam, tih maw , aiti ne leh kano kano ka kam halor kane ka khyndew na ka bynta ka project, ka dei ban don ka jingpynshisha bad jingpynbeit kaba shai halor ka jinglong trai bad ki hok jong ki nongshong shnong ba don ki hok ki riti halor kane ka jaka ha Lum Syrman. Ki nongshong Shnong jong ka Shnongrim kiba shah ktah ki don ki kot ki sla bad ki sakhi kiba ïadei bad ki jingkam jaka kum ki Patta/LHC documentski, Land records; ki jingpynshisha na JHADC, jingpynshisha na u Doloi, ki work orders, ki map bad boundary records, jingpynshisha na ki Waheh Shnong jong ka Shnongrim , ki jingthoh ne records kiba ïadei bad ka jingrep bad jingbat ïa ka khyndew bad kiwei pat ki kot ki sla kiba kyrshan ïa ki jingkam jaka ia ka Lum Syrman, ïa kine ki kot ki sla bad ki jingkam ki ba long ka jingshisha ym lah ban shu kyntait, kumta ïa ka jinglong trai ïa kane ka jaka bad ki hok halor ka khyndew dei ban pynshisha bad pynbeit shwa ban pyndonkam ne pyntrei ïa ka kano kano ka project”
“Kum ki trai jaka ngi pyrshah jur ïa kano kano ka jinglong, jingbatai ne jingpynlong ïa kane ka khyndew kum ka khyndew kaba lait ( Free land) , kaba thylli ( Vaccant Land) ne kaba khlem trai ( unclaimed Land) bad bym don trai. Kane ka khyndew ka la long kaba la pyndonkam, la bat bad la rep la ri la sumar ba la la hiar pateng na ki nongshong Shnong Shnongrim bad ki longïing kiba kam ïa ki hok kiba kyrpang halor jong ka.
“Ngi kyrpad ïa ka Committee ba kan bishar bniah ïa ki mat halor ka jinglong bad status jong ka khyndew kaba shah ktah, donkam ban pynshlai ba ha ka kyrteng jongno la buh record ïa ka khyndew? Kiei ki Patta/LHC records kiba don? Kiei ki JHADC records ne jingthoh kiba don? Kiei ki kot ki sla kiba don ha u Doloi ne ki bor synshar shnong? Mano kita kiba la bat bad rep ïa ka khyndew ha ki snem kiba la leit? Hato la iakren ne em bad ki trai khyndew kiba shah ktah ha shuwa ban shim ki rai halor ka khyndew ha Lum Syrman? Hato don kano kano ka rai kaba la pynkut shisha ïa ki hok kiba ki trai khyndew kiba shah ktah ki kam? Hato la ai lad ïa ki briew kiba shah ktah ban pyrshah ne ban pynmih ïa ki sakhi jong ki halor katei ka jingpynbeit ne settlement? Katba ïa kine ki jingkylli ym pat lah jubab bad pynshisha, ka jingeh halor ka kane ka jaka ha Lum Syrman ym lah ban ñiew ba ka la dep pynbeit lut ïa ki jingeh
Katkum ki jingpynshisha na ki nongrep kiba la rep slem la ong “Ngi long kiba kloi ban buh ha khmat ka Committee ïa ki kot ki sla jong ngi na ka bynta ka jingpynshisha.”
“Ki jingjia kiba la mih ha Lad Shnongrim ha kaba ïadei bad ka Public Hearing kaba long ha ka 31 tarik u naitung 2026 ki dei kiba donkam bha ban shah tohkit bad bishar bniah ban lap ïa ka jingshisha, ngi ki nongshong Shnong jong ka Shnongrim kiba dei ruh ki trai jaka bad ki nongrep kiba shah ktah na kane ka project ka Shree Cement Ltd, ngi la shah khanglad ha ki pulit naduh ka por mynstep ban leit sha ka public hearing jong ka Shree Cement Ltd ba la pyllong da ka Meghalaya State Polutution Control Board, kumta ngi ki nongshong shnong kiba shah ktah kiba na Shnongrim, kynthup ïa ki trai jaka ngi khlem ioh lad ban leit sha ka public hearing,ngi kyrpad ïa ka Fact Finding Committee ban pynshisha ïa kine ki jingshisha, hato Mano ba la ai hukum ïa ka jingpynieng ïa ki pulit ha Lad Shnongrim? Kaei ka daw jong ka jingpynieng ïa ki? Mano ba la ai bor ïa katei ka jingdon ki pulit ha Lad Shnongrim? Balei la pynsangeh bad khanglad ïa ki briew kiba shah ktah ban leit sha ka public hearing? Hato don ne em ka hukum ne kot jingthoh (written order ne instruction) na ki bor ba halor ban leh ïakane? Katno ngut ki briew kiba shah ktah la khang ban leit sha ka public hearing? Hato ïa baroh ki briew la khanglad da ka juh ka rukom ne tang ïa ki trai jaka kiba shah ktah bad kiba pyrshah? Hato don ne em ka jingpyndonkam bakla ïa bor ds ki pulit? Mano ban ai bor ban siat tear gas bad pynma ïa ki nong shong Shnong? Kaei kaba la jia ha baroh shilynter ka surok ban leit sha ka jaka ba long Public Hearing; bad Hato la buh ha jingthoh ne em ïa ki jingpyrshah jong ki trai khyndew kiba shah ktah na ka ne ka project? Kaba kongsan ngi kum ki trai jaka bad ki nongrep na Shnongrim ngi kwah ban ai ïa ki jingkren lane statement ha kaba ïadei bad jingjia ha ka sngi ba pyllong ïa ka public khnang ban tip ïa ki jingshisha”.
“Ngi kyrpad ïa ka Committee ban bishar ruh halor ka jingsisha ba mano ki trai khyndew kiba shisha? Katno ka jingheh jong ka khyndew jong uwei pa uwei kaba shah ktah? Kiei ki hok kiba uwei pa uwei u briew u don? Kaei ka process kaba ka aiñ ka pynbeit na ka bynta ban ioh ne pyndonkam ïa ka khyndew? Katno ka bailutksan lane ka compensation kaba dei ban ioh katkum ka aiñ? Mano ba dei ban ioh ïa ka? Hato ki briew kiba shah ktah ki la ai mo ïa ka jingpdiang kaba laitluid? Hato kino kino ki soskular lane ki agreement halor ka khyndew ki la long kiba la soi da ki briew kiba don hok mo katkum ka aiñ ban rung ha katei ka agreement? Kumta ïa ka bailutsan (compensation) ym lah ban pyndonkam ban lait na ka jingpynbeit ne ban pynkut ïa ka jingeh ne jinglongtrai ïa ka khyndew ha Lum Syrman”
“Ngi ki trai jaka ngim lah ban pdiang ba ka lad ioh kam ioh jam, lad kamai kajih ne kiwei kiwei ki jingmyntoi kiba la tyrwa ne kular kim lah ban bujli ïa ki hok long trai jaka kaba shisha ka aiñ jong ki trai khyndew. Ka iohkam ioh jam bad ka roi ka par jong ka shnong ne Elaka ka iaid la ka jong ym da kaba bujli ïa ka hok trai khyndew, ka hok jingbat ïa ka khyndew, ka baiblutsan (compensation) bad Kiwei ki jingmyntoi katkum ka aiñ kiba mih na ka jingpyndonkam ïa ka khyndew”
“Ngi kyrpad da kaba burom ban pynlong ïa ka jingwad bniah kaba laitluid lane ka independent verification halor ka khyndew kaba shah ktah, ka jingpynshisha ka dei ban kynthup lang bad ki jingpynshisha da ki dulir ne kino ki kot (Documentary Verification) ban bishar ïa baroh ki kot ki sla bad ki jingbuh jingthoh lane record kiba ïadei bad ka khyndew, jingpynshisha ha madan ( Physical/ Spot Verification) ban tip ïa ka jingshisha dei ban pynbeit ha madan ne ha ka jaka hi ïa ka jaka kaba shisha, u pud u sam bad ki briew kiba
bat ïa ka” la pynpaw ha ka jingthoh.
La ong ba donkam ruh ïa ka jingpynshisha lyngba ka histori (Historical Verification) ban bishar ïa ki sakhi kiba iadei bad jingkam kynti, ka jingrep bad jingbat ïa ka khyndew da ki nongrep ha Lum Syrman.