Ka jingïalait hapdeng ka Reservation Policy bad ka Roster System

Naduh ka sngi ba une u nongthoh u la wanrah da ka Adjournment Motion ha ka sngi khatduh jong ka Dorbar Synrai, ha kaba khlem lah ban pyntyllun ia ka jingïathir jingmut halor ka Roster System namar ka jingbym kyrshan ki para nongthaw aiñ, nga la ïoh shibun ki jingkylli haba iadei bad kaei ba nga kwah ban pynpaw hakhmat ka Iing Dorbar Thawaiñ. Te khnang ban pynshai ïa ki ba bun nga shim ïa kane ka lad jingpynshai lyngba ka kot khubor.
Nga kyrpad ïa ki nongpule ba kin ïaishah bad nga namar kane ka long ka sien ba nyngkong ba nga thoh artikl, bad nga la lah ban leh ïa kane lyngba ka jingai mynsiem bad jingkyrshan jong ki paralok kiba sngew ba ïa ka mat ba kongsan ba nga khlem lah ban buh hakhmat ka Iing Dorbar ha kato ka sngi ba kam dei ban jah.
Ka jingïakren ba la buh hakhmat ka ïing Dorbar
Ha ki kynta Kylli Jingkylli ha ka 15 tarik Nailur, nga la buh ka Starred Question ia ka Sorkar ba ka Reservation Policy ba kumno la pyntreikam mynta la 50 snem, bad ka jubab ba la ai ka long “ka Reservation Policy la pyntreikam ban thung ha ki kam ba lait (vacancies) kumba la pynbna (advertised) ha ki kyrwoh laitkam (recruitment)”.
Katkum katei ka jingpynshai ba la ai da u Myntri Rangbah u ba dei peit ruh ïa ka tnad Personnel, ka la pynlong ïanga ban kylli ba hato ïa ka nongrim jong ka Reservation Policy la bud janai da ka Roster System, ne ka don ka jingialait hangne hangtai.
U Lamphang ka ïing Dorbar Thawain u la pdiang ïa ka Resolution ba nga wanrah halor ka phang Roster System, hynrei namar ka jingkhim ka por khlem lah ban shim ïa ka Resolution ha ka por Private Member Business; bad ngam don lad da kumwei pat lait tang ban wanrah da ka Motion for Adjournment ban ïatai halor katei ka phang ba donkam eh na ka bynta u paidbah
ka jylla.
Kaei kaba nga la pynkhreh ban kren ka long halor ‘Ka jingpyntreikam ïa ka Roster System bad ka jingïapher kynsan ha ka bhah thung kam ïa ki candidate ba na ka jaitbynriew’, hynrei namar ba ïa ka Adjournment Motion khlem lah ban pyntyllun ha ka ïing Dorbar, nga la ïoh ban maitphang tang kyndiat na ki bynta ba shakhmat ba nga la thoh.
Te ha kane ka artikl nga shim ia ka lad ban pynpaw ïa kaei kaba nga la pynkhreh ban ïathir ha ïing Dorbar Thawain, da ka jingkyrmen ba kane ka jingsngewthuh jong nga ha kaba ïadei bad ka Reservation Policy kan ai jingmyntoi ïa kiwei kiba kwah ban tip bniah ïa ka jingbakla ha ka Roster System.
“Shuwa u bnai ïaiong mynta u snem, ka kyntien ‘Roster System’ kam pat don ha ki jingmut jingpyrkhat jongngi. Hynrei kynsan ka mih haba iaidei bad ka Hukum ka ïing Kashari ka Jylla, bad hadien kata la saphriang ha ki lad pathai khubor bad ha ki jingïakren sharum shaneng. Ki paidbah ka jylla ki la kwah tip kaei kane ka ‘Roster System’ bad kumno kan ktah ïa ka mat ba la don lypa ki jingbymhun ha ka Reservation Policy?
Ka la wanrah ruh ia ki riew pyrkhat ban ai jingmut halor katei ka phang, bad namar bym don ka jingpynshai ba pura, u paidbah pat u phai ban kylli nangne nangtai, ba kynthup ruh ka jingkdew kti ïa katto katne napdeng jongngi ki ba ju kren paidbah halor ka Reservation Policy.
Hapdeng kine ki jingbymshai, la mih ar tylli ki jingpynbna ha u bnai Jymmang bad Jylliew. Kita ki long, kawei – ka Office Memorandum lane ka OM jong ka Personnel Department halor ka Maintenance of Reservation Roster; bad ba-ar – ka kyrwoh laitkam banyngkong, ha kaba la paw shynna ba ka tarajur ka bhah thungkam ka noh shiliang ïa kawei pat ka kynhun jaitbynriew.
Ka jingsyier ia ka jingnoh shiliang ka la lah don lypa ha ki jingmut jingpyrkhat jongngi haba ngi pule ïa ka OM, hynrei ka jingsyier ka la kylla long sha ka jingkyndit kumba ïuh tdong bsein hadien ka jingmih ka kyrwoh laitkam banyngkong. Ban shu ong lyngkot, ka la pynshoh tyndep ïangi ban sngewthuh ïa ka hok jingïaryngkat ka bhah ïohkam ïohjam.
Dei hangne ba ki samla wadkam ka jaitbynriew ki sdang ban kylli bniah ïa ka Roster System, bad sdang ruh ban duh jingshaniah ïa ka jingthmu ka Sorkar haba pyntreikam ia ka Roster System khlem da don ka jingïaphylliew jingmut lem bad kito kiba shah ktah.
Kum u nongmihkhmat, ka dei ka kamram jongnga ban peit ïa ka jingeh ki samla wadkam hapoh ka constituency jongnga; bad haba ïohsngew ïa ka jingud jongki nga hap ban tih bniah ban tip ba hato don hangno re hangno mo ka jingdkoh ha ka Roster System, bad ia kaba nga lap nga kwah ban iathuh hangne –
Ka OM jong ka 10 tarik Jymmang 2022, kaba buh ïa ki kyndon ban pyntreikam ïa ka Roster System, ka long kaba ibiang hala ka rukom, hynrei kam long kaba biang pat haba ïanujor bad ka Reservation Policy ba la pynshong aiñ da ka OM jong ka 12 tarik Kyllalyngkot 1972.
To ngin ïa pule ïa ka jingbthah ‘A’ jong ka OM ka 10 tarik Jymmang 2022 kaba kren halor ka mat ‘Quantum of Reservation’, bad ka thoh kumne – “ka Reservation jong ki post na ka bynta ki Scheduled Tribe bad Scheduled Caste kan long katkum ka Resolution No. PER 222/71/138 ka 12 tarik Kyllalyngkot 1972”.
Mynta ngan pule sa ïa ka Resolution No. PER 222/71/138 ka 12 tarik Kyllalyngkot 1972, bad ngan leit beit sha ka bynta ba thoh kumne –
a) Kan don ka reservation ba 40% ha ka jinglait kam na ka bynta ki Khasi bad Jaintia; b) Kan don ka reservation ba 40% ha ka jinglait kam na ka bynta ki Garo.
Haba pule ïa kitei ki artylli ki OM, kam long ka basuk ban ïohi; hynrei haba pule bniah ngi lap ba ka OM jong u snem 2022 ka kren shaphang ka Reservation ha ki kam (posts), hynrei ka OM jong u snem 1972 kam thoh ïa ka Resolution halor ka Reservation ha ki kam, hynrei ka Reservation halor ka jinglait kam (vacancies).
Nga thikna ba lada ngi pynleit jingmut bha ngi lah ban pynïapher ïa ka jingsngewthuh hapdeng ka ‘posts’ bad ‘vacancies’, bad nga ngeit ba ka pynshai ïa kaei kaba nga ong shaphang ka OM jong u 2022 ba ka ialait bad ka OM jong u 1972… Te ka Reservation Policy ba ngi la don naduh u snem 1972, ka dei ka Reservation of Vacancies, bad dei tang ha ka OM jong u snem 2022 ba ka policy ka la kylla long sha ka Reservation of Posts.”
Ka jingphaidien lyngkot ban sngewthuh
Hadien ba nga la ïoh pynpaw kumto, nga kwah ban pynkynmaw khyndiat halor ka Dorbar Mangtyngka jong ka ïing Dorbar Thawain kaba ha u bnai Lber mynta u snem. Nga la wanrah ïa ka Resolution halor ka phang State Reservation Policy ba lah dei por ban peit bniah bad pynthymmai ïa katei ka policy barim, kumjuh ruh nga la pynshai ba ka OM ba kyrshan ïa katei ka policy ka bakla ïaidlait ïa ka Census demographics.
Tang shibnai hadien ka Dorbar Mangtyngka, ka ïing Kashari badonburom jong ka Jylla Meghalaya ka la pynmih ïa ka Hukum ha kaba ïadei bad kawei ka Writ Petition ba la wanrah ha u snem ba la dep, kaba ïadei bad ka jingujor ïa ka jingpynkhreh Gradation List na ka bynta ban pynkiew kyrdan ïa ki ophisar ha kawei na ki ophis tnat Sorkar, bad kaba ïatyngkhuh bad ka Job Reservation Policy jong ka Jylla; ha kaba la ïathuh ia ka ïing Kashari ba ym don Roster System hapoh ka Jylla bad ki Nongbishar badonburom ki la hap ban kylli kumno la pyntreikam ïa ka Reservation Policy khlem ka Roster.
Ngan ym ngam jylliew halor katei ka Hukum ka ïing Kashari, ne ka Hukum kaba bud halor ka suo moto PIL ba ïadei bad ka jingpynkreh ïa ka Roster. Ngan leit beit sha ka OM jong ka Personnel Department, kata ka OM jong ka 10 tarik u Jymmang 2022 kaba ïadei bad ka Maintenance of Reservation Roster.
Kane ka OM ka dei ka dak pyni ba ka Sorkar ka la bud ryntih ïa ki artylli ki Hukum jong ka ïing Kashari, bad ha ka jingshem barit jongnga pat nga lap ba ka dei pynban ka nongrim ba kumno ki samla wadkam ka jaitbynriew mynta kynsan kynsan ki duh noh ïa ka hok ka jingïaryngkat ha ka bhah ïohkam ïohjam ha ki ophis ka Sorkar Jylla, bad ngam shu kren ïa kane tang ha ka theory.
Peit ïa u kyrwoh ba la pynmih da ka MPSC ha ka 9 tarik Nailur ban pynbeit ïa ka jingpynbna laitkam ba ïadei bad 59 tylli ki post. Kumjuh ruh ïa u kyrwoh ba la pynmih shitaïew hadien kata ban pynbeit ïa ka jingpynbna laitkam ba ïadei bad 121 tylli ki post. Ngi ïohi shai kdar hangto ba ka tarajur ka bhah thungkam ka noh shiliang ïa kawei pat ka kynhun jaitbynriew. Hato ngi lah mo ban shu sngap jar ïa kane ka jingshah ktah beiñ ha ka Roster System kaba la pynduh jingkyrmen ïa ki samla nongthep kam ka jaitbynriew?
La pynduh jingkyrmen khlem ka jingbakla jongki, hynrei tang namar ka jingbud ïa ka Reservation Roster katkum ka jingbtah jong ka OM ba thymmai. Ka jingpyntreikam ïa ka State Job Reservation Policy shimiet shimiet ka la kylla ktien na ka reservation ba ïadei bad ka ‘vacancy’ sha ka reservation ba iadei bad ka ‘post’.
Ka jingkylli ba kongsan mynta ka long, mano ba la ai jingbit ban pynkylla ïa ka Reservation Policyï Hato lah mo khlem da pynkylla thymmai ïa ka OM ba na shuwa duhï … Ha nga te kane ka jingkhih phaloh ka long kum ka jingwiang ding ba ma.
Hato ka Sorkar ka la pyrkhat ne em ba kane ka lah ban wanrah jingdom jingbitar ïa u paidbah namar ka jingpynkylla syndet ïa ka hok ka jingïaryngkat ka bhah ïohkam ïohjam hapdeng ki kynhun jaitbynriew ba kham bun jong ka jylla, khlem da shim ïa ka jingai jingmut ne jingmynjur jong u paidbah ba shah kthahï … Ka Sorkar kam lah ban shu leh katba ka mon.
Ym dei tang kawei ka Roster, hynrei ar
Ka don ruh sa kawei ka mat ha kaba ïadei bad ka OM ka 10 tarik u Jymmang 2022, ba bun ki briew lehse kim pat tip; ba kane ka OM ka buh kyndon ym tang ïa kawei ka Roster System, hynrei artylli.
Kawei ka Roster System na ka bynta ki post ha ki Directorate ne Head Office, ha kaba ka bhah thungkam la mang 40:40 percent na ka bynta ar kynhun ki jaitbynriew jong ka jylla; bad ka Roster System ba-ar ka long ïa ki post ha ki District office ha kaba ka bhah thungkam la mang 80 percent kynthup lang ïa baroh ar kynhun, hynrei da kaba kham ailad ïa ki ‘Local’ ba shong ba sah ha kato ka District.
Phewse kane ka kyntien ‘Local’ kan sa wanrah ka jingkulmar ba thymmai, namar mynta la 50 snem ka jingïoh Jylla ka la wanrah ruh ïa ka jingtuid ki kynhun jaitbynriew bapher kiba wan wadkam wadjam, bad ka District kam long shuh u pud u sam tang jong kawei ka kynhun jaitbynriew.
Kumta wat katba nga dang thoh ïa kane ka artikl, ki ophis DC ha ki District bapher bapher ki la nang ïaid shaid shaid ka jinghikai bad ai jingbthah kumno ban pynkhreh ïa ka Reservation Roster ha man la ki ophis Sorkar ka Jylla.
Ñiuma lada ngi kwah ne ngim kwah ka jingkylla, ka jingdkoh jong ka Roster System ka ap ka jingma ïa ka jaitbynriew, bad ïa ka issue Reservation Policy ym lah ban shu niat sharud ne sngap ar.
Ka don kawei ka pharshi ha ktien nongwei shaphang ka thring kaba thep ïala ka khlieh ha kyndew, kaba kdew ba ka long kaba i thamula ban shu pyrkhat ba ka pyrthei kan sah umdum haba ngi rieh na ka jingshisha … Ngim lah ban don kum kata ka jinglong.
Da shisha keiñ ngi dei ban thir bad thew sani bha ïa ki rukom pyrkhat bapher halor ka issue, bad ngi dei ban peit bniah ïa ka daw tynrai ka jingïalait hapdeng ka Reservation Policy bad ka Roster System. Ha kaba ngi leh kumta, ngin kynmaw ruh ba ka lawei jong ki khun samla wadkam ka jaitbynriew ka shong beit ha ki kti jong ki nongmihkhmat ba ngi la jied.
(Shaphang u nongthoh : Bah Adelbert Nongrum u dei u MLA ka 17 North Shillong)