Ki sainar ba kahdum ïa ka suiñbneng bad ki streetlight ba thaba por miet…
Ka Shillong ka la long ka nongbah kaba pawnam na ka bynta ka jingitynnad jong ka mariang, ka suinbneng kaba pyngngad, ka kolshor kaba riewspah bad ka jingim sor kaba shongshit. Kum ka “Scotland of the East,” ka nongbah ka dang bteng ban khring ïa ki nongwan jngohkai, ki samla pule bad ki riewpawkhmat na kylleng ka ri India. Katba ka Meghalaya ka dang pynkhreh ban pynlong ïa ka National Games ha u snem 2027 bad pyntreikam ïa bun tylli ki projek kiba heh ban kyntiew ïa ka roi ka par jong ka sor, ka Shillong ka don ha ka bynta kaba kongsan tam ha ka jingkylla thymmai jong ka. Kane ka dei ka kabu ym tang ban tei ïa ki surok, ki jingtei bad ki jaka ïalehkai kiba thymmai, hynrei ruh ban pynbeit ïa ki jingeh paidbah kiba la slem bha kiba dang kjap noh ia ka jingitynnad jong ka nongbah.
Napdeng kine ki jingeh, kaba ktah eh ka dei ka jingtawah bad ka jingsnoh bym ithuh i thaw jong ki sainar ne ki waiar bad kumjuh ki cable kiba la pyniaid halor ki surok ha kiba bun ki bynta jong ka sor. Wat la kine ki lah ban i kum ki kam kiba rit, hynrei ki ktah jur ïa ka jingshngain paidbah, ka jingitynnad jong ka sor, ka rukom pynïaid kali, ka kam jngohkai pyrthei bad ïa ka jingim man ka sngi jong ki paidbah.
Lada leit lyngba ki surok bah jong ka Shillong, yn ïohi ïa kajuh ka dur kaba pynsngewsih. Ki post elektrik ki dap satang da ki sainar bording, ki cable internet, ki telephone wire bad ki cable television kiba la ïa kynthup lang khlem ka jingpynbeit. Ha ki snem kiba la leit noh, ki kompani bapher bapher ki la bteng ban buh ïa ki cable kiba thymmai hynrei kim shym la pynduh ne weng ïa kiba la rim bad kiba ym donkam shuh. Katba ka teknoloji ka nang kiew shaphrang bad ki network ki nang kylla thymmai, bun bah ki cable ba la rim la shu iehnoh kumto.
Kane ka la pynlong ïa ka suinbneng ha Shillong ban dap da ka jingiwit kaba jur bha na ka jingpyniaid ia ki waiar kiba tawah na kawei ka jaka halor ki nar ba pynieng ha rud ki surok bad lyngba ki ki ïew bad ki shnong. Ha kiba bun ki jaka, ki cable ki sahkut ha ki dieng, lane ki shah ia ka lyer bad u slap. Kane kam pyni satia ïa ka nongbah kaba la pynkhreh ban long ka sor ba la kham kiew bad kaba lah ban pdiang ïa ki nongwan na kylleng ka ri.
Ym dei tang ba kine ki sainar ne waiar ki pynsniew dur ïa ka sor. Ki long ruh ka jingma ïa ka jingshngain jong ki paidbah. Ha ka por lyer bad slap, kaba ju jia man la ka por ha Shillong, ki cable kiba julor ki lah ban hap sha ki surok, ban pynsangeh ïa ka leit ka wan, ban pynjulor ïa ki kali bad wat ban pynmynsaw ïa ki nongleit nongwan. Wat ki nongtrei kiba maramot ïa ki lain bording ruh ki shem jingeh ban tip na kine kiei ki cable kiba dang treikam bad kiei kiba la shu iehnoh.
Ha ka por ba kynduh ia ki jingjia kyrkieh, kane ka jingkulmar ka nang pynjur ïa ka jingeh. Ki Fire & Emergency Services, ki kynhun ai jingïarap bad ki nongtrei ban maramot ki donkam ïa ka lynti kaba suk bad kaba shai ban leh ïa la ka kam. Hynrei ki cable kiba la ïa khleh lang khlem don dak ki pynslem ïa ka jingïarap bad ka jingpynbha biang ïa ka bording lane kiwei pat ki jingshakri paidbah.
Namarkata, ka sienjam ba dang shen jong ka Sorkar Meghalaya ban weng ïa ki cable kiba ym treikam shuh ka long kaba dei ban ai jingïaroh. Ka pynpaw ba ka sorkar ka sngewthuh ba ka jingkhuid jong ka sor kam mut tang ka jinglum ñiut ne ka jingmaramot surok, hynrei ka jingïada bad ka jingpynitynnad ïa ka suinbneng jong ka sor ruh ka long kaba kongsan.
Hynrei kane ka kam kam dei ban kut tang kum ka jingkhynra shi sien. Ka Shillong ka donkam ïa ka prokram kaba pura bad kaba ïatreilang hapdeng ka MeECL, ka Shillong Municipal Board, ka Public Works Department, ki kompani telecom, ki internet service provider, ki cable television operator bad ki bor ba dei peit ia ka Smart City.
Man la kawei pa kawei ka agency kaba pyndonkam ïa ki rukom treikam kiba paka bad ka dei ban pynlong ïa ka jingkhmih bniah ïa ki cable jong ka. Ki cable kiba dang treikam dei ban ithuh bha, ban buh dak bad ban sumar bha, katba ïa kiba la rim bad kiba ym pyndonkam shuh dei ban weng noh hapoh ka por ba la buh. Ka jingkitkhlieh ka dei ban hap ha ka kompani kaba la buh ïa kitei ki cable.
Ka sorkar ka dei ruh ban wanrah ïa ki kyndon kiba tyngeh na ka bynta ki jingbuh cable ha ki por ban wan. Ym dei ban shah ïa kano kano ka kompani ban buh cable thymmai khlem da weng shwa ïa kiba la rim. Kito kiba leh pyrshah dei ban shah dai kuna bad shah pynkitkhlieh katkum ka aiñ.
Nalor kata, ka jingkhmih bniah man ka por ka dei ban long bynta jong ka kam shnong. Ha ka por ban wan, ka Shillong ka dei ban pyrshang ban pynkylla noh sha ka underground cabling lane ka jingpyniaid ia ki cable napoh khyndew ha ki jaka ba lah ban leh. Bun ki nongbah ha India ki la leh ïa kane bad ki la ïoh jingmyntoi bha. Ka jingïpyniaid ia ki cableshapoh khyndew ka pynkhuid ïa ka sor, ka pynduna ïa ka jingjulor ha ka por slap bad lyer bad ka pynkiew ïa ka jingshngain paidbah.
Katkum kane, ka Shillong kan lah ruh ban pynurlong ïa ka thong ban long ka Smart City kaba kham khuid, kaba kham shngain bad kaba pynneh ïa ka jingitynnad jong ka mariang. Kumba ka sorkar ka shimkhia bad buh kongsan ban weng noh ïa ki cable, kumta ruh ka jingpynbha ïa ki streetlight ka long kaba kyrkieh.
Wat hapdeng ka jinglong nongbah jylla, bun ki shnong, ki surok rit, ki lynti ïaid kjat bad ki ïew ki dang sah ha ka jingdum hadien ba la sep ka sngi. Ha kiba bun ki jaka, ki streetlight kiba la julor ki sah khlem maramot da ki taïew bad wat da ki bnai.
Ka jingbym biang ka jingshai ka ktah ïa baroh. Ki paidbah ki sngew sheptieng ban ïaid miet, khamtam ki kynthei, ki tymmen bad ki khynnah. Ki nongñiah kali ruh ki mad jingeh ban ïohi ïa ki pothole, ki jingkylla surok bad ki nongïaid kjat. Wat ki dukan bad ki kam khaiï ruh ki shah ktah namar ba ki paidbah kim kwah ban leit sha ki jaka kiba dum.
Ki jingwad bniah ha kylleng ka pyrthei ki pyni ba ki jaka kiba biang ka jingshai ki pynduna ïa ki kam runar, ki pynkiew ïa ka jingshngain ha ki surok bad ki ai mynsiem ïa ki paidbah ban pyndonkam ïa ki jaka paidbah. Na ka bynta ka Shillong, kaba shaniah shibun ha ka kam jngohkai pyrthei, ka jingshai phyrnai jong ka sor ka long kaba donkam bha.