Synrop ha la ka deiriti
- Bah Raphael Warjri
Ka jingïasnoh lang jong ki deiriti bapher bapher jong ki paidbynriew na kylleng ki thaiñ ka long kaei kaei ka ba lah ban tehsong shitylli ha baroh shityllup ka Ri India. Kum kata ka rukom pyrkhat ka la shat jingmut ha janor jong u Myntri Rangbahduh Narendra Modi ha ka snem 2015 ka ba dei artat ka lyngkhuh snem sngikha jong u Sardar Vallabhbhai Patel, ka 31tarik Risaw.
Ka jingthmu jong Kawei Ka Ri Bharat Bakhraw lane Ek Bharat Shreshtha Bharat ka dei ban pynsnoh ïa ki jylla jong ka Ri India lyngba ka ktien, ka deiriti, ka longriti ha ka rwai ka siaw ka put ka tem, ka suwari (tourism), ka huror (sports) bad kiwei kiwei ki snap tynrai jong ki thaiñ ban synrop markylliang ha kawei ka jylli.
Ha kane ka jingpyrshang la bate shijur shijur ki jylla na kylleng ka Ri India bad ka jylla Meghalaya ka ïasnoh lang bad ka jylla Uttar Pradesh. Ha kata ka synrop ka jingsngewthuh markylliang ïa ka deiriti kan long ka ba kham bniah namar ba ki paidbynriew na kawei ka jylla ki dei ban phrung ïa ka riti dustur jong kiwei pat; kata ka mut ba ki paidbynriew Khasi ki la dei ban riam ban beit, ban rwai ban siaw, ban put ban tem bad ban leh kiei kiei katkum ka riti dustur ki khar UP bad ki paidbynriew UP ki la dei ban riam ban beit, ban rwai ban siaw, ban put ban tem bad ban leh kiei kiei katkum ka riti dustur Khasi.
Kata ka rukom ka kham pher na ka ba ju long barabor ba ki paidbynriew na kawei ka thaiñ ki pynirong ïa la ka deiriti ha ka liang ka riam ka beit, ka rwai ka siaw, ka put ka tem bad ban leh kiei kiei katkum ka riti dustur lajong sha kiwei pat ki jylla, khlem da ïoh ban mad hi dalade ïa ka riti dustur jong kiwei. Kane ka rong ka taw kam dei tang ka tamasa, hynrei ka dei ruh ka jingpyrshang ban tehsong shitylli ïa ki paidbynriew ba shong shnong ha shityllup jong ka Ri India. Ka jingthmu jong u Myntri Rangbahduh, Narendra Modi ka lah ban long ka ba sngur bad ka pynkynmaw ruh ïa ki ktien jong u Sadar Vallabhai Patel, mynba u wan iuhkjat ha nongbah Shillong mar ïa dep ïoh laitluid ha ka shitarik Kyllalyngkot, 1948. Ha kata ka khep u Sardar Vallabhai Patel u la kynthoh ïa ka Ri Khasi ‘Ka Ri jongphi ka dei ka thaw na ka bynta ki blei ba kin shongneh, ka meimariang baphuh baphieng, ka sawdong sawkun banylla, ka umshngiam jong ka Ri Khasi kin khring wat ïa ki blei, lada ki dohnud jongphi ki long ki ba sngur’. Lehse kita ki kyntien mynhakata ka ïa bad ki jingthmu ba mynta jong ka sorkar kmie ki long na ka bynta ka suk ka saiñ, parum pareh ha baroh shityllup ka Ri India. Kane ka bynta ka dei ka ba kongsan na ka bynta ki paidbynriew ritpaid ha kylleng ka Ri India bad khamtam eh ha ka thaiñ shatei lammihngi ka ba synjor ka snap tynrai lada jia ryngkhat ba shah tyllep ha ki paidbynriew na dewbah India.
Ha ryngkat bad ki jingthmu babha ban tehsong ïa ki paidbynriew ha shityllup ka Ri India, la dei ban don ruh u lakam u ba pyrkhing na ka iktiar sorkar kmie ban tyngkan na ka mynsiem sngewtrai tang na dewbah bad ban kitkhia ruh ïa ki kyndong kynshrot lane wat ïa ki paidbynriew ba ritpaid ha kylleng ka Ri. Ka long shisha ka ba sngewphieng ba ki riewlum ki tip janai shaphang ki riti dustur jong ki riewthor bad markylliang ki riewthor kin tip janai ïa ka riti dustur jong ki riewlum. Ha kane ka rukom ka dei ban don artat ka mynsiem ban burom markylliang bad ban ñiewkor ïa ka riti dustur kiwei wat lada ki don ki snap ki ba long pyrshah ïa la ka riti dustur lajong. Lehse ha ka lyngwiar baïar bah jong ka Ri India ki don ki dkhot jong ki paidbynriew ba hehpaid ki ba pynksan ïa ka lajong bad kheiñ sting ïa ki ba ritpaid, ha ka ba ka iktiar sorkar kmie ka dei ban teh lakam; hynrei lada dei ban kdew na ka jylli barit jong ka Ri Khasi ki don ki bynta ki ba pynpaw ïa ka mynsiem ïaishah markylliang hapdeng ki parakur parakha na kajuh ka thup paidbynriew. Ka ba kongsan ka long ba dei ban bat pyrkhing ïa la ka nongrim lajong bad ban burom ïa ka nongrim jong kiwei ki paradoh parasnam. Ha ka jaitbynriew Khasi ki don ki kur ki ba sang ban leh katto katne ki kam na ka daw ba la don ka jingïatang jong ki longshwa manshwa na kano ma ka daw katkum ka jingshem jong kita ki kur. Bun na ki kur Khasi ki ba kheiñ kyntang ïa ki mrad kum ki khla ki ba la ñiew kum ki ryngkew ba la sumar sukher ïa ki ïawbei bad suitnia na la ka kur lajong. Kumta kita ki jait kur bunsien ki kheiñ sang ban buhnam ïa kano kano ka snap jong ki khla lane la ju kheiñ sang ban bam doh khla. Kum kita ki briew ki ba dei na ka kur ka ba sang dohkhla ki shim bynta ha ka riti shad rongkhli jong ki War Nongtalang, hynrei ïa lade ki kyndiah ban bam dohkhla na ki dkhot ki dkhai hadien ka kñia ka khriam ha ki phlong mihngi phlong sepngi katkum ka dustur.
Ha kane ka rukom ki dang don sa kiwei pat ki kur ki ba kheiñ kyntang ïa kiwei kiwei ki jynthaw lada dei ki mrad ne ki jynthung ruh. Lada ki kur Nongsiej ki sang ban bam lumgsiej, ne ki kur Pathaw ki sang ban bam pathaw na ka daw ba la don ka jingïatang naduh ki longshwa manshwa mynnor, hynrei kim ju tuklar ïa kiwei pat ki kur ki ba lmun ne ym sang ban bam lungsiej ne bam pathaw ha la dustur lajong. Ha kajuh ka rukom ki paidbynriew hehpaid na dewbah ki dei ban phikir lem ïa ki parari ba shong shnong ha Ri India, wat lada ïapher ka riti dustur.Lada ki paidbynriew salonsar ha shityllup ka Ri India ki lah ban long ki ba ïaishah bad burom markylliang ïa ki riti dustur jong ki parari ha kylleng ka Ri India, kumta te ka suk ka saiñ, ka parum pareh kan kyrsoi bad ïaineh ha ka imlang sahlang. Na kata ka daw, ka jingthmu jong u Myntri Rangbah Narendra Modi ban ailad markylliang ïa kawei ka thaiñ ba kan phrung ïa ka jingtip shaphang ka riti dustur jong kiwei pat ki thaiñ ha Ri India; kumta ka phang pdeng Kawei Ka Ri Bharat Bakhraw lane Ek Bharat Shreshtha Bharat kan lah ban urlong ha ka mynsiem ban ïa sngew shipara ha kawei ka Ri India baïar.
Ha ka sngi rakhe lyngkhuh snem sngikha jong u Sardar Vallabhai Patel ba la tip kum ka Rashtriya Ekta Divas ka ba la long ha ka 31tarik Risaw 2015, u Myntri Rangbah Narendra Modi u la kren mardor ba ka synrop lang jong ki riti dustur ki paidbynriew ha Ri India na ka bynta ban ñiewkor markylliang ïa ki riti dusrtur bapher bapher kan long ka kmen ka risa kylleng ban ïasnoh lang ha kaba ïaineh bad teiskhem ïa kita ki snap jong ka riti dustur lyngba ka ktien ba ïakren, ka rwai ka siaw ka put ka tem, ka ba pynkhreh ka bam ka dih, ka huror, bad ka ba ïasam markylliang ïa ki snap ba bha tam jong ki paidbynriew ha la ka riti dustur lajong khnang ban kyrsoi ka mynsiem sngewthuh markylliang hapdeng ki jaitbynriew bapher ha satlak jong ka Ri India baïar. Ka jingthmu jong u Myntri Rangbah Narendra Modi ka long ka ba sngur, ha ba ka jingjop bakhraw ka lah ban urlong, bad kan long u mawnam ba teiskhem bad ba ïaineh shiryta ha ki pateng bynriew jong ka lawei ha Ri India. Ha ka ba ïadei bad ka jylla Meghalaya, ki paidbynriew ki long ki ba thrang shitrhem bad khmihlynti shaikdar ba ki kyntien jong u Sardar Vallabhai Patel ki sawa ha kylleng ki lum bad ki them, ha ki wah bah bad ki kshaid rymphum, ha ki mawramsong bad ki lhuh ki rsham jong ka mariang bad ha ki tyndong skhor jong ki paidbynriew ka jylla Meghalaya.
Ha ryngkat bad kiwei ki jylla rilum jong ka thaiñ shatei lammihngi jong ka Ri India, khlem artatien ba ki paidbynriew ki ba la ïada bad pynneh ïa u pud u sam ka Ri India ha ka thaiñ kin ïoh mad ïa kata ka umshngiam jong ka ba sam markylliang ïa la ki riti dustur lajong bad jong kiwei pat ki paidbynriew na dewbah India. Ki paidbynriew jong ka Arunachal Pradesh ki ba dang don ki snap jingïadei kum ki paradoh parasnam bad ki Tibetan ha Ri China, hynrei ki la iengskhem ban kyrda ïa u pud u sam jong ka Ri India. Ki paidbynriew Naga wat lada dang don ki ba aireng ïa ka sorkar kmie na ka daw ba ki dang don ki paradoh parasnam sha shiliang pud ha Ri Myanmar, hynrei ki la iengskhem ban kyrda ïa u pud u sam jong ka Ri India. Ki riewlum Tripuri, wat lada ka synshar khadar ka la kylla na kano ma ka daw, hynrei ha thmit jong u pud u sam ki dang ïai iengskhem ban kyrda ïa ka khyndew ba la kam trai ha ka Ri India. Ki riewlum Mizo bad kiwei kiwei kum ki Chakma, ki Kuki bad kiwei kiwei ki ba dang don la ki paradoh parasnam ki ba ïajan bad ki paidbynriew ha Ri Myanmar, hynrei ki la kyrda borbah ïa la u pud u sam kamkum ba la kam da ka jylli jong ka Ri India. Ha kajuh ka rukom ki paidbynriew War Khasi, War Jaiñtia bad Garo na khappud jong ka Ri Bangladesh ki dang don la ki paradoh parasnam sha shiliang pud, hynrei ki dang tip ban kyrda tyngeh na ka ba shah tyllep ha ki mynder ban ri kyndong ïa la u pud u sam jong ka Ri India. Ka la dei ka khep ba ka iktiar jong ka sorkar kmie kan thew sawar ïa kine kiei kiei ki snap jong ka mynsiem ieitri ka ba la kyrsoi la palat sanphew snem ha kine ki thaiñ, kan ïoh ka jingshngaiñ ha baroh ki liang jong ka longbriew manbriew ha ka imlang sahlang.