Reservation Policy: Ka mareh teh kjat ne ka jingïaksaid lang ban pynbiang ïa ka hok jong ki ST bad SC ha ka Jylla?
- Kyrsoibor Pyrtuh
Kumba dei ka kamram, U MLA ba don burom jong ka 17 North Shillong u la wanrah ïa ka adjournment motion hapoh ïing-Dorbar bad u la pynpaw paidbah ruh ïa ka jingpyrkhat halor kane ka mat. Hynrei u MLA um shym la lah ban batai shai kaei ban leh na ka bynta ban pynkylla ne pynthymmai ïa ka Reservation. Katba kiwei pat ki MLA i kumba ki dum buit ne leh bym suidñiew bad ki paidbah (ym baroh) ki ïeng ha ka nongrim ïashah liang jaitbynriew. Kane kan wanrah ïa ka jingïasngew pher hapdeng ki jaitbynriew kiba ka Reservation Policy ka thmu ban shakri bad kyntiew ïa ki.
Nalor ki jingduna ba bun, kawei ka jingbha ba ngi lah ban pyrto ïa ki Myntri bad MLA ba rim jong ka Jylla, kiba la shakri ha ki snem kiba sdang jong ka Jylla, ka long ba ki lah ban pynneh ïa ka jingïaburom kylliang bad tyngkai ka ktien ka thylliej haba ïatai ia ka policy kaba khluit bad lung mynsiem kum ka reservation. Ki hukum ne Office Memoranda kiba la pynmih da ka Sorkar Jylla halor ka reservation na ka por sha ka por ki shat phalang ia ka jingïar jingmut, jingkhraw mynsiem bad ka jingngeit ba ka reservation ka dei ban kyntiew ïa kiba duna bad kiba sah dien tam.
Don lai bynta ha ka jingïatai halor ka reservation policy jong ka Jylla; (i) ka history (ii) ki rukom pyntreikam bad (iii) ka Roster. Lah ban ong ba ka Reservation Policy ha Meghalaya ka dei ka soskular hapdeng ki jaitbynriew kiba heh paid ha Meghalaya, kita ki Hynñiewtrep bad Ackik bad ka dei ruh ka policy kaba la thaw ban kyntiew bad ban pynmyntoi ia ki jaitbynriew bad ki rit paid kiba shong shnong hapoh Meghalaya. Ka paw shai kdar ba ka Sorkar Jylla ka la wad bniah bad tohkit janai ha shuwa ban rai ban pyntreikam ïa ka Reservation ha ka snem 1972. Na ki kot ki sla ka paw ba ka Sorkar ka la pule janai ïa ki rai jong ki High Court bad Supreme Court halor ka Reservation. Kawei na kita ka dei ka rai halor ka mukutduma hapdeng u General Manager, Southern Railway bad Rangachari ha ka snem 1961. Ha kane ka mukutduma u Nongbishar ka Madars High Court, u Justice Gajendragadkar u la ong, “ba ka Jylla ka dei ban pynshai bad pynhun ¿alade ba ki don ki kynhun jaitbynriew kiba sah dien bad ki bym don nongtrei ha ki tnat Sorkar napdeng jong ki ha shuwa ban pyntreikam ia ka reservation katkum ka Article 16(4) jong ka Riti Synshar ka Ri”.
Ka shai kdar ba ka nongrim jong ka reservation policy ka dei ba ki jaitbynriew kiba sah dien ne ki ritpaid ki dei ban ïoh bhah kyrpang khnang ba kin lah ban mihkmat ha ki kam bad tnat Sorkar bapher. Ka hukum ne Office Memorandum jong ka Sorkar Meghalaya Tarik 12 Kylla Lyngkot 1972 ka thoh kumne-“da kaba shim pyrkhat halor ka jingduna jong ki jaitbynriew kiba trei ha ki kam bad tnat jong ka Sorkar Meghalaya bad ha kajuh ka por ban pynneh ïa ka jingtbit bad jingroi ha ka treikam treijam , la thaw ïa ka bhah thung kam kyrpang ne reservation na ka bynta ki Schedule Tribe bad Schedule Caste…(a) ba kan don ka jingbhah kam kaba 40% na ka bynta ki Khasi bad Jaintia (b) ba kan don ka jingbhah kam kaba 40% na ka bynta ki Garo (c) ba kan don ka jingbhah kam kaba 5% na ka bynta kiwei pat ki Schedule Tribe jong ka Autonomous District Assam kiba hap hapoh ka Jylla Meghalaya bad ia ki Schedule Caste jong ka Assam.”
Ha ka por ba ka Sorkar Jylla ka shim ïa ka rai bhah kam ha ka snem 1972, ka la buh ruh ki kyndon kumno ban pyntreikam ia kane ka policy kaba jyrwit, jyrwat, kaba lung mynsiem bad kaba lah ban pynkhie thma. Lah ban shem ïa kita ki kyndon ha ki paragraph 2 haduh 6 ha ka Office Memorandum kaba 12 tarik u Kylla lyngkot 1972. La hukum ruh ba ki tnat treikam sorkar baroh kin bud ryntih haba pyntreikam ïa ka policy bhah kam. Òiuma ka jingkylli ka mih hato kine ki kyndon ki la lah ban pynpoi sha ka thong ba ka policy ka thmu ban kyntiew ia ki jaitbynriew kiba sah dien? Hato ka la pynmyntoi tang ia kawei ka jaitbynriew ne ar ne ia baroh lang? Hato ka bhah kam ka noh shilliang tang sha kawei ka kynhun? Ym lah ban len ba ki kyndon ba la buh ki dei ban shah tynjuh bad shah thew khamtam eh ha ka ïingbishar.
Ha ka jingpyntreikam ia ka Reservation, ka Sorkar Jylla na ka por sha ka por ka la pynkylla ïa ka rai kaba ïadei bad ka bhah thung kam khnang ban pynbiang ia ka hok jong ki jaitbynriew kiba dei hok ban ïoh myntoi bad ruh ban pyndap ia ki jingduna kiba don ha ki tnat sorkar. Kawei na ki jingpynkylla ba nyngkong ka long ban pynbeit ia ka jingdkoh ha ka bhah thung kam ha ki ophis kiba don ha ki District bad kaba la wanrah shibun ki jingduna bad ktah jur ia ka treikam treijam. La shem ba ki nongtrei Sorkar ha ki District ki bym donkam ban pynkynriah kam na kawei bad sha kawei pat ka District ym lah ban ïoh tang na kato ka District. Kum ka nuksa, ka bhah kaba 40 % jong kawei ka kynhun kaba im ha kawei pat ka District yn ym lah ban pyndap bad ki kam ki sah thylli. Kane ka pynthut shikatdei ia ka treikam bad ka Sorkar ka la hap ban pynkylla bad rai kumne- “ba kan don ka jingbhah kam kyllum kaba 80% na ka nynta ki Khasi-Jaintia bad Garo, nalor ka bhah thung kam kaba 5 % na ka bynta kiwei pat ki ST bad SC ha ki District (Office aMemoranmdum No.PER.272/72/5 Dated Shillong 18 December 1971)
La shem ruh ba na ka liang ka Jaitbynriew Garo bunsien kim lah ban pyndap ïa ka bhah kaba 40% kaba la mang kyrpang na ka bynta jong ki. Kumta khnang ban weng ia ki jingeh kiba mih la pynkylla biang ia ka bhah thung kam ha ka snem 1974. Ka jingpynkylla ha kane ka kynti ka long ba lah ban thung da kiwei pat ki bym dei ki Garo, tangba ki dei ban long kiba tip bad sngewthuh bha ia ka kolshor jong ki Garo, wat lada dei ban thung da ki Garo kiba na bar ka Jylla Meghalaya. U ne ka briew la niew ba ki dei kiba tip bad shemphang ia ka kolshor Garo ki dei kiba lah ban pule, thoh bad kren janai ha ka ktien Garo (Office Memorandum Dated 28 May 1974) Lah ban ong ba kane kam dei ka rai shah liang, hynrei ka shat phalang ia kata ka jing¿aksaid lang ba kawei ka jaitbynriew rit paid kam dei ban shah ieh noh shadien.
La batai shai ruh ha ka Office Memorandum kaba la pynmih ha ka 25 tarik November 1976 shaphang kiwei pat ki Tribe/Caste kiba don hok ban kam kynti ia ka bhah thung kam kaba 5%. Ka hukum ka ong kumne, “ba kan don ka jingbhah kam kaba 5% na ka bynta ki Rabha, Boro-Kachari bad Koch kiba la sah duh ha Meghalaya bad kiwei de ki ST bad SC kiba la batai ha ka bynrap ba saw bad ba ar jong ka aiñ North Eastern Areas (Reorganization) Act 1971 kaba ïasnoh bad ka Meghalaya. Shuh shuh la pynkylla ïa ka bhah thungkam khnang ban pynlah ïa ka Sorkar ban pynlong ïa ki eksamin thungkam kiba kyrpang na ka bynta ki jaitbynriew ki bym pat don ki nongtrei Sorkar napdeng jong ki. (Office Memorandum 12 September 1979).
Ha ka snem 1981 pat ka mih sa kawei ka jingkylli, kumno yn leh haba ka jingdon ki kam Sorkar kiba lait ki duna palat ïa ka 9 (khyndai) tylli? Halor kane ka Sorkar ka rai ba haba ki kam ba lait ki don tang hapoh 9 tylli dei ban bhah kyrpang ia ki tang na ka bynta ki jaitbynriew kiba la kdew ha ka rai bad Office Memorandum jong ka Sorkar. Katba ha ka snem 1986 pat, ka Sorkar ka hap ban pynsangeh ia ka jingpyntreikam ia ka bhah thnung kam ha kaba ïadei bad ki kam kiba dawa ia ki jingtbit ba kyrpang, kum ki kam engineer bad kiwei. Kane ka jingpynsangeh ka neh tang haduh ka 31 tarik December 1988 (No.PER (AR) 92/85/205 Dated 16 Jan, 1986)
Ha ki snem ba la lah ka Sorkar ka la thaw bun ki lad ban pyntreikam ia ka reservation policy katkum ka jingthmu jong ka. Nalor nangta ka Sorkar Jylla ka la pynbna ruh ba ki Public Undertaking ne company Sorkar bad ki tnat treikam ba bei tyngka da ka Sorkar ki dei ban bud bad pyntreikam pura ia ka bhah thung kam kumba leh kiwei ki tnat Sorkar. (No.PER 222/72/32 Dated 16 June 1973)
Ym lah ruh khlem da kdew bad kynthoh jur hangne ba ha kine ki sanphew tylli ki snem, ka Jylla ka la mad shibun ki jingdkoh, jinglah shilliang, jingleh shilliang khmat bad jingbamsap ha kaba ïadei bad ka thungkam thungjam. Ha u ïaiong mynta ka snem ka Meghalaya High Court ka la tuklar bad hukum ban pynbeit ïa ka rukom pynïaid ïa ka policy thungkam bad kumta ka la hukum ban pyntreikam da ka Roster system lane ka pali thung kam. Mardor hi ka Meghalaya High Court ka la pyntreikam nyngkong ïa ka Roster system ha baroh ki jingthung kam ha High Court, District Court, Sub-Divisional Court bad kiwei de kiba hap hapoh ka jingkhmih jong ka High Court (Notification No.HCM.II/39/2022/Estt Dated Shillong 14 June 2022).
Ki don bun tylli ki lad kumno ban pyntreikam ia ka Roster system bad hap ban peitngor bha kumno kane ka Sorkar bad kiwei kin pyntreikam ia ka da ka jingshemphang. Hato ka Roster system kan ¿alam sha ka thong ban kyntiew ïa ki jaitbynriew kiba sah dien bad kiba duna? ñiuma, ka Roster system ka dei kawei na ki kyndon kaba lah ban pyndonkam ha kaba pynbeit ia ka bhah thung kam, kaba long ruh ka mat kaba jwat bad jyrwit jyrwat. Lada dei ban pynkylla bad pynthymmai ïa ka policy bhah kam kyrpang ngi donkam ban pynshongnia halor kine ki mat (i) ka jingduk bad jinglah shilliang (ii) ka jingsah dien jong ki District/Block hapoh ka Jylla bad ka jingbym don ki nongshong shnong jong ki District bad Block kiba dang sah dien ha ki kam Sorkar (iii) ka jingduh noh ïa ka khyndew ka shyiap.
Kawei ka jingkynthoh ha ka file jong ka Sorkar ka long, ba ka jingpynbiang ïa ka hok jong ki jaitbynriew bapher kiba don hok ban ïoh bad myntoi na ka Reservation Policy ka long kaba jwat haduh katta katta. Hato ngi ïamareh teh kjat ne ngi ïaksaid lang ban myntoi na ka policy thung kam?