Mar ïadep rai ka Meghalaya High Court, sa ka duty election ïa ki Nonghikai bym dei Sorkar
- Babu Kular Khongjirem
Tang shi taïew ei ei hadien ba ka Meghalaya High Court ba donburom ka la ai ka rai ban ailad biang ïa ki nonghikai bym dei Sorkar (Govt.Aided Teachers/Professors) ban ïa shim bynta biang ha ki kam sain hima-sima da kaba pynduh pyndam noh shi syndon ïa ka rai jong ka Sorkar, mynta ka taïew pat, ka Sorkar Meghalaya lyngba ka ophis jong ka Deputy Commissioner ka East Khasi Hills District ka la ai hukum syndon sbak ba baroh ki nonghikai na ki jaka pule ba la ïoh jingïarap na ka sorkar (Govt.Aided Institutions) ki dei ban leit duty Election lut baroh khlem jingmap ne jingpyrkhat shuh wat tang khyndiat ruh kaei ka ban ktah ïa ka pule ka puthi jong ki khynnah pule.
Ka hukum ka wan ym dei na ka Tnat ka thoh ka pule hynrei beit beit na ka tnad Election jong ki District.
Ban ai hukum ba baroh ki nonghikai na ki jaka pule kin leit duty Election lut, ka long ka rai khlem pyrkhat, ka bym lah satia ban pdiang ne ka bym pynshong nongrim satia. Mano pat ban peit bad pynïaid ïa ki skul ha ka por leit Training Election ki nonghikai baroh? Hato! ka long hi ba ha ka por leit Training ki nonghikai baroh kumba ar ne lai taïew eiei, hap ai shuti ïa ki skul baroh? Hato! lada don tang ki Principal bad ki Vice Principal khlem don lang katto katne ngut ki nonghikai, lah hi ban peit ne pynïaid ïa ki skul kiba don da ki spah bad da ki hajar ngut ki khynnah pule? Hato, long hi ban shu ieh ïa ki khynnah kumto ba kin shu ïa leh katba mon ha skul? Hato, long hi ban shu leh kamkai ïa ka jingnang jingstad ki khynnah pule tang namar ka tamasa Election? Hato, long hi ban phah peit ïa ki bym dei nonghikai ïa ki khynnah ha ka por leit Training Election ki nonghikai? Hato, ki kmie ki kpa ki hun hi ban shu phah kai sha skul ïa ki khun khlem ki nonghikai haduh ar ne lai taïew? Kine kiei kiei ki dei ki katto katne ki jingkylli kiba lah ban mih bad ktah halor ka jingphah Duty lut ka Sorkar ïa ki nonghikai baroh.
Imat,ki shu ïa leh khlem da pyrkhat bha tang ban bit ban biang ka kam jong ki khlem da pyrkhat bha ruh kaei ka ban ktah pat ïa ka pule puthi ha ka jylla jong ngi. Imat, ym don ki nong plan ha kane ka Sorkar mynta. Imat, ka dei ruh ka Sorkar ka bym don nongpyni ne nong kdew lynti satia.
Baroh shi katta, kano kano ka hukum ka ju wan da ka lynti kaba dei. Lada don kino kino ki kam kiba don ki jingktah ïa ka pule puthi dei ban da pan jingbit na ka ophis jong ki District School Education Officer (DSEOs)/SDSEOs) ne na ka ophis u Director of School Education and Literacy (DSEL) kiba dei ki ophis ba dei peit bad pynïaid ïa ki skul. Mynta pat, beit beit khlem salia ne burom shuh ïa ki ophis ba dei peit ïa ka thoh ka pule hynrei beit beit la shu leh donbor beit na ka ophis jong ka Election Deptt. sha ki Principal jong ki Skul/Kolej.
Bun ki Skul/Kolejki shu kohnguh beit ïa katei ka hukum khlem da pyrkhat bha kaei ka ban ktah ïa ki Skul/Kolej jong ki. Ha ka jingshisha, ki Principal jong ki skul bym dei Sorkar ruh ki don la ka jong ka bor ba laitluid pyrshah ïa ki bor ba na sha bar lada ka dei ka hukum kaba ktah ïa ki skul jong ki lym kumta kam don jingmut ka bor bad ka iktiar jong ka shuki Principal.
Ha ka por ba ai Duty thoh Census ka Sorkar Meghalaya ïa baroh ki nonghikai skul ha u snem 2020, ki mih bun ki kynrum-kynram hapoh Skul/Kolej khamtam ba bun ki nonghikai ki shah leit Duty Census lut baroh.
La ïa kren ïa ki bor jong ka Municipality bad Education Deptt. ba ym lah ban shu phah Duty lut ïa ki nonghikai baroh hynrei tang katto kane ngut na manla ki skul namarba ka ktah ïa ka jingpule ki khynnah khamtam ba ka shim por da ki taïew.
Nalorkata, la ïakren ruh ba kiwei kiwei ki tnat treikam jong ka Sorkar kim dei satia ban ïaid lait (bye pass) ïa ki bor pynïaid skul jong ka Sorkar hynrei ki dei ban ïaid da ka lynti ne rukom kaba dei haba ki phah Duty ïa ki nonghikai lym kumta kin mih bun bah ki kynrum kynram ha manla ki tnat treikam ka Sorkar.
Sngewtynnad shibun ba ki bor Municipality bad Education Deptt. ha kito ki por ki la sdang ban pei phang halor kata, hynrei shwa ban pynbeit bad shim ïa ka rai ba khadduh, la wan lynshop noh ka jingkhlam Covid-19 haduh ba kata ka kam ka shu kut la ka kut noh kumto khlem da ïa sngewthuh sngewthaw bha haduh mynta mynne.
Lada ka Sorkar Meghalaya ka ïai mlien shi ïai mlien ban leh shi leh kumne shi kumne, khlem da pyrkhat janai bha ïa ki kam skul, ka jingnang jingstad ha ka jylla khlem pep kan sa nang hiar shuh shuh arsut pynban nalor ba ka la hiar lypa bad poi lypa ruh sha trai duh katkum ka kaiphod na ka Sorkar India dang shen.