La ngin dang ai jingshaniah ïa ki Sorkar synrop kum ka MDA?

Bah Louis Pyngrope, Retired Associate Professor, Lady Keane College,

0

La ngin dang ai jingshaniah ïa ki Sorkar synrop kum ka MDA ba lah lamkhmat da ka NPP, ban synshar ïa ka state jong ngi hadien ba ngi lah ïohi ïa ki jing duh ki jaka puta ha ka jingig pynbeit pud bad ka Assam bad ka jing duhkam duh jam jong u khun khasi khara ?
Ha kane ka jing shah synshar jong ngi da ka coalition Government MDA ba lah lam khmat da ka NPP, ka lah pynsngewthuh shai ïa ngi ba ka dei ka lesson kaba khraw ha kaba ngi hap ban kiar ïa kiba kum kine ki jait sorkar namar ngi lah ïohi ïa ka jingroi stet ka jing duhkam duhjam ha kane ka state jongngi bad ngi khlem ïoh jingmyntoi ei ei ruh ha ka roi ka pa. Katto katne ki kam kiba ngi khmih lynti na kane ka sorkar jong ngi ki bym shim lah pyndep ki long a) ka jingbym ïohkem ïa ki nong shoh pynïap ïa uwei na ki member ka KSU ha ka jingïalang kaba ki lah pynlong ha Itchamati. b) ka jingbymlah ban buddien ïa ka jing pdiang ka sorkar India ïa ka jing pyntreikam ka ILP ha ka state jong ngi. k) Ka jing bym lah ban pynsngewthuh ïa ka sorkar pdeng ban ithuh bad pynrung ïa ka ktien khasi bad garo ha ka khyrnit ba phra jong ka Constitution jong ka ri India. d) Ka jing bym lah ban pynkynriah ïa ki khar metor ha them iew Mawlong. e) Ka jing bymlah ban pynrung ïa ki policies (economic, social, environment, mining, educational policies bad ki reforms) treikam jong ka state jong ngi. g) Ka jing bymlah ban wanrah ka rai ba hun u ba bun ba lang ïa ka jing pynbeit ïa u pud u sam ha pdeng ka Meghalaya bad ka Assam kaba hap ban wanrah ka jing kylla ka map jong ka state jong ngi. ng) Ka jingroi jong ka jing duhkam duhjam jong ki khun ki kti jong ngi. h) Ka jingpyntud ban pyllait ka judicial enquiry report jong ka jingshah siat ïap u bah Cherishterfield Thangkhiew ha ing shong jong u ha Mawlai ka lah slem palat. I) Ka jingkhohreh ban seng ïa ka Khalai Casino ha kawei na ki districts ha jylla jong ngi ka lah wanrah ïa ka jing khuslai ki khun ki hajar.
Mynta, kane ka Sorkar jong ngi ka lah kit ram na ka World Bank haduh da ki phew hajar Klur tyngka. Lah nang pynkiew shuh ïa ka ram jong ngi da ka jing pynkiew ïa ka ram ha ka ba hap ban shna ka ing kaba 7 mala ban pynkynriah ïa ki 342 tylli ki longing kiba kynthup ki khar metor kiba long ki nongtrei municipal bad ki poiwir bym dei hok ban shah kynthup ha ka ban pynkynriah lang. Kane ka jing leh jong ka sorkar ka pynkhein ïa ka rai jong ka hi ban ym ai jing myntoi ïa kito ki khasi ki ba lah khein beain haba ki shong bad shna dukan beain ha damsait bad lah shah pynpra bad pynkynriah jubor da ka sorkar. Ka jingroi ka kam khaii beain ïa u Dewiong ha ka kyrteng ka high level kaba lah seng beain khnang na ka bynta kane ha kaba ym shim la lah ban leh ei ei na ka daw ka jing ïa don kti lang bad ki ba heh kiba hain. Lah shai kdar ba kine kin pynlong ïangi ban hiar na kaba ba ngi long ki ba lai na ka jing riewspah napdeng ki North Eastern States, sha tdong na ka list jong ki north eastern states ki ba riewspah. Kane ka dei ka jing shukor ïa ka ri bad ka jait bynriew.
Shuh shuh, katkum ka jingsngewthuh jong u ba bun ba lang ha ka jing ïa soi ïa ka MOU ka dei ka jingsheptieng jong ka national party NPP ban ieng skhem ha kino kino ki rai kiba lah ban pynmong ïa ki ba bun ba lang jong kiwei pat ki nong India ne ki ban sa long nong India. Kum kane ka jait sorkar kan wanrah ïa ka jingsyier jong ngi ha kaba ka sorkar pdeng ka lah ban shim kabu ban pynduh pyndam ïa ki ain kum ïa ka land transfer act kaba ki sngewthuh ba ka long ka jingkhein beain ïa kiwei pat ki nong India ban thied jaka puta ha kane ka state jong ngi. Kumta ngi dei ban sngewthuh shai kdar ba ngim dei ban ngop shuh ïa ki jingpynbiej jong ki seng national party ki ba dang shu seng lane ki ba lah rim ruh kumjuh. Kumjuh ruh ïa ki regional parties kiba ïasnoh kti lang bad kane ka sorkar ruh ki dei ban ïoh kajuh ka jingsneng khnang ba kine kiba ngi lah dep mad kin ym jia biang hadien habud. Ka jing ïaid shaphrang ha ka ban pynkhreh ïa ka building na ka bynta ka Khalai Casino ha ri Bhoi district ka lah wanrah ka jingbymhun jong u ba bun ba lang. Kine kiei kiei baroh kiba lah kdew haneng ki pynshai kdar ïa ka jing bym kheinsnep jong u Chief Minister jong ngi u Conrad K Sangma ïa ki jaka ki khasi ha ka border hapdeng ka Meghalaya bad ka Assam. Mynta ngi dei ban shim ka rai ba tyngeh ban pynsah ngeh pynshong shuki noh ïa baroh ki candidates ka NPP bad kumjuh ruh kito ki MLA jong kiwei pat ki Regional and national parties ki ba lah ïasnoh kti lang bad kane ka sorkar MDA khnang ba kin nym don shuh ki Sorkar kum ka MDA ha ki sngi ki ban bud. Kum ban shu pynkynmaw hangne ïa ka jing lyngkot ka bor kynmaw jong ngi u khun khasi kat kum ka jing ïohi ha ki por ba lah dep, ka buh ka jing syier ïa ngi ba ngi lah ban ngop biang hadien ki jing pynthame ki ba lah ban urlong kum ha kaban weng bad pynduh pyndam noh ïa ka jing thmu ban pynrung ïa ka Casino, ban pynïoh ïa ka block I bad Block II ha wad kaba ar jong ka jing pynbeit pud ka Meghalaya bad ka Assam, ter ter.
Ha ka liang ka jingrai jong ka jing ïa kyntur pud bad ka sorkar Assam, ka jing bym hun ïa ka rai ka long ba ka NPP ka sheptieng namar ba ka dang kwah suhthied ha Assam. Namarkata. kaba dangsah ka long ba ngin hap ban pynsngew ha ki bor jong ka ain ryngkat bad ki kot ki sla ki ba biang, khnang ba ngin ïoh ïa ki jingbishar ki ba ngin ïa hun lang. Ïa kane ka bynta Ymdei ban pyn sah teng namar ka jing pyn slem kan ïa ryngkat bad ka jingpdiang jong ngi ïa ki rai kiba ngi khlem hun. Kumta, nga shim kane ka kabu ban kyrpad ïa ka seng bhalang JACBOM kaba lah seng da ka jingthmu ban khmih ïa ka jing bit jing biang u pud u sam ha ka state jongngi, ba kan pyn sted ban phah bishar ha ki ingshari ba kham halor khnang ba ngin ïoh ka rai kaba biang. Ngi dei ban long ki ba sngewthuh hangne ba ngin shim ïa ki rai ban ai jingsneng ïa kine ki regional parties ruh kiba lah ïa snoh kti lang ban pynlong Sorkar da ka ba ngi dei ban nym ai jingjop ïa ki namar ki khlem pyni ïa ka sur jong ki ban pyrshah ïa ka jing soi bad pynpaw ka jingbym ïa mynjur ïa ka MOU. Lymda ngi leh kumne, kum ki ne ki regional parties kin ïai leh kumjuh shi kumjuh ban pynsniew ïa ngi ha ki por ban sa wan.
Ha ka jing pynbeit ïa ka jing ïa kyntur pud ha ka kyrwat ka ba ar, Ymdei kum ba la pynrung ïa ka Regional Committee ha ki por ba la lah bad khlem khein dor ei ei ïa ki jingai jingmut jongka, la sngewdei shibun ban pynrung lang ïa ki MDC jong kito ki jaka ba don jingïakynad bad ka Assam ryngkat lang bad ki syiem, ki Basan, ki Sordar, Rangbah Shnong, ki Daloi, ki Trai jaka puta bad kiwei kiwei kiba lah don bynta ha ka jingpeit jingkhmih ïa ki jaka puta, ha ka Regional committee jong ka sorkar jong ngi khnang ba ki rai ban shim kin long kiba khlain bha ba u paid nongshongshnong ruh un ïoh ïa ka jinghun shibun halor ki rai. Kane ka Regional Committee ruh ka dei ban ieng skhem halor ki jingai jingmut ïa ka sorkar bad ka dei ban lah ban pynbor ruh ïa ka sorkar ba kan pdiang ïa ki. Hynrei halor ki hynriew tylli ki disputed areas kiba sha khmat, lah shim rai ka sorkar khlem shim ïa ka jingkubur lang jong ki trai jaka jong ki jaka puta ba don ha ki bynta jong ka jingïakajia pud. Kane ka lah wanrah ïa ka jingbymhun jong kito ki khasi kiba sah sha kito ki jaka khappud bad duh ei noh ïa ki jaka puta sha Assam katkum ka final give and take agreement ka ba lah ïa soi ha ka MOU da ki Chief Ministers jong ka Assam bad Meghalaya. Ka seng bhalang HYC ka lah khot ïa tainia haka shnong Jirang, Ri Bhoi District ha ka 30tarik u Nailar da kaba khot Sngewbha lang ïa u Chief Minister, ki ministers ba don bynta lang ha ka jing shim rai ban wanrah ïa kaba kum kane ka MOU, hynrei khlem don tang uwei ruh u ban mihkhmat ïa ka Government ha kane ka jing ïa tainia. Kane ka lah pynpaw shai kdar ïa ka jing bymlah ban ïada bad pynkhlain ïa ka MOU kaba lah ïa dep sain da u Chief Minister jong ngi bad u Chief Minister ka Assam.
Lah bun palat ka jingbymïohkam ïohjam jong ki khun samla khasi wat hadien ba ki lah sngewthuh ban pynphriang ïa ki jingpule jongki ha ki ba bun ki lain. Thikna ba kane kan pynsngew ïa ngi ba ngin poi sha u pud ba ngin ym shaniah shuh ïa ki riew shna/ïasaid ain lane ïa ki seng synshar khadar hadien habud. Dei tang ha kane ka sien ba ka lah don ka jingbymhun jong u paid khasi khara kat haduh ba ka lah don ka jingthang ïa ki tyngshop(effigies) jong u Chief Minister, Deputy Chief Minister, Finance Minister bad jong u Union Home Minister. Kane kadei shisha ka dak jong ka jingkthang ka ba jur tam jong ka bri u hynniewtrep bad ka jinglehrain kaba khraw bha ha ka State jong ngi kaba lah poi haduh une u pud ban thang ïa ki effigies da ki kynhun ka seng “Ka Bri u Hynniewtrep”
Ka jingtieng kaba hakhmat duh kadei ka jing ïa kut ka sorkar jong ngi bad ka sorkar Assam ïa ka rai ba khatduh (Give and take policy) ha kaba ngi lah sngewthuh shai kdar na duh ba sdang ba ngin shu duh beit khlem jingïoh nong ei ei ruh namar ba ngim ju mlien mushlia ban kyntur pud sha ki jaka ba marjan. Ïa kane lah paw shai katkum ka jing soi ïa ka MOU ka ba lah noh shiliang sha ka sorkar jong ka Assam. Hangne, ngi dei ban long kiba skhem ki nongrim ba ngin ïai buh ka jing kyrpad skhem ïa u Chief Minister jong ngi ba un khmih bniah biang sa shisien ïa ka MOU ba lah dep ïa soi khnang ba ngin ïoh ka jingai mynjur kaba sngew ïa dei dur baroh arliang. Ïa ka 36 square Km kaba lah pan da ka sorkar barim ka long kaba ïa hap sur katkum ka jingkwah jong ngi, hynrei u C M jong ngi u lah shu shah pynbiej ha u CM jong ka Assam bad ïasam mar shiteng kumba 18 Sq Km sha baroh arliang. Kane ka lah dei ka jing khniot bein ïa u khun u hajar jong ngi ha kaba ngi hap ban duh ei haduh kumba 18 Sq Km ei ei kaba khlem ïa dei dor tang khyndiat ruh bad ka jing khmih lynti jong ngi ba ngin nym treh ban duh ne shim tam wat lada ka long tang kumba 1 Sq inch. Ngi dei ban pynsngewthuh mynta ïa ka sorkar jongngi ba kan pyntud da ka ban nympdiang ïa kiba kum kine rai kiban wanrah ïa ka jingkylla ka Map Meghalaya bad ki jingbymsngewthuh jingmut hapdeng jong ngi baroh ha kane ka wat ka ba ar jong ka jing ïa pynbeit ïa ka jingkajia pud. La sngewdei ban pynsngew ïa ki politicians bad kiwei pat ki members ba long member jong ka Regional Committee bad ba ki dei ban ieng skhem halor ka nongrim ba ngin nym duh ei wat tang shi square inshi ruh ka jaka jongngi sha Assam. Ngi lah ban leh ïa kane da kaba mudui sha ka ingshari ba ha khlieh duh ka ban ai ka rai kaba hok tam ïa baroh arliang mamla. La kyrpad ïa ki nongsynshar ba kin nym shim rai da lade halor ki jingkam bala buh ki syiem ne District Council lyngba ki kot ki sla ba lah sei maki, ai ba ka ingshari kan ai ïa ka rai kaba hok. Ïa ki hynriew tylli ki area of difference ki ba dang sah kiba don ki areas ki ba kham heh, ki lah ban wanrah ka jingduhnong kaba kham bun lada ngi pynpaw ka jingbiej jongngi kum ha ki jingïashimrai ha kaba nyngkong.
Ha kane ka kynti jong ka jing ïashim rai ha ka jing kyntur pud ka state jong ngi bad ka Assam, lah sngewthuh shai ba ngin nym ïoh ka rai kaba hok bad yn nym don jinghun halor ka no ka no ka rai ba ïa mon lang baroh ar tylli ki sorkar te ka hok ba shisha ngi lah ban ïoh satang lada ngi phah bishar lyngba ka ain (Kane kadei kaei kaei kaba ngi dei ban leh mar mar khlem pynsah teng shuh bad Ymdei ban shu byrngem tang da ka ktien kumba ngi lah ïohsngew ki jingbyrngem ki sengbhalang, ka District Council, ter ter khlem don jingseisoh ei ei haduh mynta).
Ka ju don ka jingtieng ban pynlong ïa ngi ki nongshong shnong ban long kiba sngewthuh ïa kiba bun ki phang ba ïasnoh bad ka jingnang jingstad ryngkat bad ka imlang-sahlang namar ba ha kaba kut kan poi sha u pud ba ngin kynjat da ka ban nym jied shuh ïa ki nongmihkhmat kiba ngi lah dep jied. Na ka bynta ka jingsuk lashai lashisngi ngi dei ban sdang noh naduh mynta ban pynkynmaw nyngkong ïa ki seng politik baroh ba kin buh ïa ki education policy bad education reforms ha ka top priority ha ki election manifestos jongki. Ngi kum ki paidbah ngi dei ban bud dien pat hadien ba ki lah shna Sorkar. Satang da ka jingkyndit bynriew jongngi mynta kan lah ban wanrah pat ïa ka jingbiang ka ïoh kam-jam, jingim suk-sain jong ka jaitbynriew hi baroh kawei.

Leave A Reply

Your email address will not be published.