Kiew ka GDP ka jylla 9.66% ha u snem 2024-25, kaba pyni ka jingjam ban kynjoh sha ka thong, ong Lat
Shillong, Rymphang 16: U Lat ka Jylla CH Vijayashankar haba plie ïa ka Dorbar Mang Tyngka ka Jylla ha ka sngi Nyngkong u la pyntip ïa ka jingkiew ka GDP ba kot 9.66% ha u snem 2024-25 kum ka jingpynshisha ba ka jylla ka la jam shakhmat ban kynjoh ïa ka thong (vision) 2032.
U la ong, “Katba ngi dang bteng ïa ka jingïaid lynti kaba angnud ban kynjoh ïa ka vision 2032, da ka thong ban pynkiew lai shah ïa ka ïoh ka kot ka Meghalaya na u snem 2022, kane ka khyllipmat ka ailad ïa ngi ban pynthymmai ïa ki jingkut jingmut lang jong ngi sha ka jingkiew bad jingroi jong ka Jylla ba itynnad jong ngi.”
“Ha kane ka sngi, ngi ïeng tylli kawei ban bat ïa ka Riti Synshar bad ban pynthikna ba ka jingkiew shaphrang kan poi sha uwei pa uwei u nongshong shnong jong ka Jylla Meghalaya. Aiba ngin ïaid shaphrang ryngkat da ka jingthmu bad jingngeit skhem, ba la ïalam da ka jingïohi jngai lang jong ngi ïa ka Jylla Meghalaya kaba roi bad kaba kiew irat,” bynrap u Lat.
Halor kane, u Lat u la pyntip ïa ka jinglah treikam ba dangshen jong ka Sorkar kum ka kam ba kyrpang bha bad ong, “Ka jylla mynta ka wan ha ka kyrdan kaba ar ha ka jingkiew stet tam ha India hadien ka Tamil Nadu, da kaba kot ka jingkiew ka GDP haduh 9.66% ha u snem 2024-25.”
U la ong, “Tang ka Jylla jong ngi kaba lah ban pynneh ïa ka jingkiew kaba kot 10% ha ki ar snem lynter hadien ka khlam Covid. Ka ïoh ka kot jong ngi ka la kiew haduh ar shah tang hapoh hynñiew snem, na ka T. 29,508 klur sha ka T. 59,626 klur ha u snem 2025, ka jingpynshisha ïa ka jinglah ban jop jong ki briew jong ngi ïa ki jingeh.”
Shuh shuh u la kdew ba ka sorkar ka la buh ïa ka Meghalaya Excellence Framework kum ka lynti ïaid jong ka.
Ula ong, “Ban kynjoh ïa ka thong ba bun bun snem, ka Jylla ka la thaw ïa ka Meghalaya Excellence Framework, ka lynti treikam ba kongsan ba kan don hapdeng ki 10 tylli ki Jylla ba hakhlieh duh jong ka ri India haba phai sha ka per capital income ne ka ïoh ka kot jong uwei pa uwei u briew bad ki thong jong ka jingroi ba neh hapoh u snem 2032.”
U la ïathuh ba ka jingkiew ka shong eh ha ki kam kiba kongsan- kum ka rep ka riang, ki surok, ka bording, ka jingsam um, ka jingkyntiew ïa ka jingkynshew kam, ka IT & Communication bad ki kam jngohkai, kiba long ki nongwanrah ïa ki jingkylla ba kham khraw eh, bad ka jingkynshew ha ka imlang sahlang.
“Ki prokram ba don da ka thong ha ka koit ka khiah, ka pule puthi, ka jingthaw ïa ki lad kamai, ka jingïada ïa ka imlang sahlang, bad ka jingsynshar kaba pynshong nongrim ha ki nongshong shnong ki pynthikna ïa ka jingbha jingmiat ba pura jong uwei pa uwei u nongshong shnong,” pyntip u Lat.
U Lat u la ïathuh ruh ha ka Ïingdorbar ba ka Meghalaya ka dang pynïaid shakhmat ïa palat shispah tylli ki projek ba la ïarap nabar (Externally Aided Project) kiba shongdor palat T.12,000 klur, haba kdew sha ka jingithuh jong ka ri ïa ki kam jong ki Nongshong shnong ban ïada ïa ka mariang bad ka jingkylla ka suiñbneng.
U la bynrap ba ka Meghalaya ka la pyntrei ïa 15 tylli ki project ba ïadei bad ki kam bapher bapher, ha kaba sa artylli ki dang don ha ka jingïakren ban shim ram, ki ban kot kumba T.12,166 klur.
“Shibynta na kine ki kam ki dei ki ban ïoh da ka Grant ka Sorkar India, katba kaba tam yn bei da ka Jylla. Ka Sorkar kala mynjur ruh ïa ka song pisa ba T. 6 klur ha ka CM Catalytic fund ban pynïaid sted ïa ka SDG ha baroh ki 12 tylli ki District ka Jylla,” ong u Lat.
U Lat ula ong ruh ba ka jingkyrshan ka Sorkar Pdeng ka la nang ïarap ïa ka jingïaid shakhmat jong ka Jylla ha kiba bun ki liang.
U la ong, “Ka Sorkar ka la ïoh ruh ïa ka jingkyrshan ïa kiba bun ki project jingtei na ka Ministry of Development of the North-Eastern Region lyngba ki skhim bapher bapher ban pyntyllun shakhmat ïa ki kam jngohkai, ka jingsam umbam umdih bad ki lad pynïasoh ha kylleng ka Jylla.”
U la pyntip ba hapoh ka PM-DevINE, hynñiew tylli ki project ba kot palat T.77 klur, kila ïaid shakhmat, kynthup ka Integrated Sohra Circuit Development Project ba T. 234 klur, haba kaba kyrmen ba kan nang ïarap ban buh ïa ka Sohra ha ka Tourism Map jong ka pyrthei.
U la pyntip ruh halor kiwei pat ki project kiba kynthup ïa ka Shillong Peak Ropeway bad ka Unity Mall ha New Shillong, kiba thmu ban nang pynsngewtynnad ïa ki nongwankai bad ka jingkiew shaphrang ka sor.
U Lat u la kdew ïa ka jingpynshisha ba ïohi da ki khmat ruh kumjuh bad ong, “Ka Economic Survey 2025-26 ba dang shu pynmih dang shen da ka Sorkar India ka la ai jingïaroh ïa ka rukom pynroi jong ka Meghalaya kaba la pynïaid da ki paidbah, na ka bynta ka jinglah ban ïakhun pyrshah ïa ka jingkylla ka suiñbneng bad ka jingïada ïa ka mariang.”
U la pashat ïa ki dak jong ka model, kum ka MegARISE, ka jingshna map ïa ki umpohliew, bad ka jingpyllang ïa ka um kaba ïahap bad ka jinglong ka suiñbneng-da kaba ong ba ka jylla ka la shna map ïa palat 55,000 ki umpohliew bad pyntreikam palat 500 tylli ki project pynlang um ha ki 8,430 hektar ha kylleng ka Jylla.”
Nalor kane, u Lat u la ong ba ka jingkhring ka Meghalaya ïa ka jingkynshew pisa ki riew shimet ka nang kiew, da ki jingpynkylla ïa ka rukom synshar lyngba ki kor digital bad ka jingpynkylla ïa ki kyndon ba la thmu ban pynïar ïa ki jingmyntoi.
“Ka Sorkar ka dang ïai kut jingmut kaba shlem ban khring ïa ka jingkynshew pisa ki riew shimet lyngba ka Public Private Partnership ban kyntiew ïa ka roi ka par bad ban thaw lad ha ka aikam ai jam ïa baroh ki nongshong shnong,” ong u Lat.
U ong ba ki prokam ka Jylla ki la khring ïa palat T.1,800 klur ha ka jingkynshew pisa ki riew shimet, bad buh ïa ka thong ban kyntiew palat T.8,000 klur ha u snem 2032 bad pynmih palat 50,000 tylli ki kam.
U la ong ba ki project ba dangshen ki pyni ïa ka jingjam shakhmat ka jylla ba kynthup ka jingkynshew kam ba T.330 klur jong ka Varun Beveragers ha North Garo Hills, ka la ai kam ïa palat 500 ngut, bad ka Taj Umïam Resort bad Spa ba T.300 klur, kaba dei ka project pynbiang jaka sah ba heh duh ha ka thaiñ Shatei Lam Mihngi, kaba la buh maw nongrim dang shen.
U Lat ula pynpaw ruh ba ka Sorkar ka don ïa ka jingkut jingmut kaba skhem ban pynkhlaiñ ïa ki jingtei haba phai sha ki surok bad ki jingkieng, haba ithuh ïa ka bynta ba kongsan ban pynbiang ïa ki lad pynïasoh bad ka jingkiew ka ïoh ka kot ha ka Jylla.
U la bynrap, “Ki surok ha Meghalaya mynta kila kot palat 13,000 km, kynthup ki National Highway ba 1,181 km.”
U la ong ba naduh u snem 2018, palat 2960 km ka surok la shna ha ka jingpynlut kaba kot palat T.5000 klur.
U la pynpaw ba hapoh ka Pradhan Mantri Gram Sadak Yojna, ha kine ki san snem bala leit, 1180 tylli ki skhim shna surok la lah ban pyndep ha ka jingpynkut ba kot palat T.3200 klur, kaba pynïasoh ïa kumba 300 tylli ki shnong. Hapoh ka PMGSY-IV, haduh 258 tylli ki shnong kin sa ïoh surok.
Nalor kane, sa T.260 klur na ka Central Road Fund la kynshew ban pynbiang ïa ki surok ha ki jaka Nongkyndong.
U la bynrap ba ka Shillong-Silchar Greenfield High Speed Corridor ba T.22,000 klur kan ïarap bha ïa ki lad pynïasoh jong ka thaiñ bad weng ïa ki jingeh ha ka kit ka bah jong ka thaiñ.