Ki Labour Code: Kawei pat ka jingpeit lyngba ka ïit

0

Da: Prof Biju Varkkey bad Dr Shailaja Tripathi

Da ka jingpynbna paidbah ha ka 21 tarik Naiwieng, 2025 ki saw tylli Labour Code ki la pyni ïa ka jingsdang jong ka juk kaba thymmai, kaba pyni ïa ka jingpynkylla kaba heh ïa ka kam aiñ jong ka India. Kumba la khmih lynti, ka la khring ïa ki jingïaroh bad ki jingkynthoh. Ki jingpynkylla ïa ka aiñ treikam ba la ap khmih lynti bha ki la pynïasoh lang palat 29 tylli ki aiñ treikam jong ka sorkar pdeng sha ki saw tylli ki aiñ ba bniah.
Ka jingdawa ban pynkylla ïa ki aiñ treikam jong ka India ka la don la slem bha, bad katba nang mih ki sngi ki la don ki jingpynbna hynrei ki long kiba duna, ha ki jingpyntreikam. Baroh kito kiba don bynta ki la mynjur ba ka bor treikam kaba seisoh, kaba kynthup lang ïa baroh bad kaba pynkupbor ïa ki nongtrei bad ka jinglong jingman kaba ïahap ïa ka jingtreikam ka la long kaba donkam ban rah ïa ka ri shakhmat. Katba ka jingkwah ban pynkylla ka la dei kaba baroh ki kwah, ka long kaba sngewthuh ba uwei pa uwei uba don bynta ha kane ka kam u don ki jingkhmih lynti bad ki jingsngewkhia.
Ki jingthmu jong kane ka kam ki kynthup ban kyntiew ïa ka bha ka miat jong ki nongtrei, ban pynsuk ïa ka jingbud ryntih, ban pynïahap ïa ka rukom pynïaid ïa ka rukom trei ki nongtrei bad ki jingshisha jong ka ïoh ka kot bad ka imlang sahlang ha kane ka juk bad ban ai ka jingkyrshan ïa ki sienjam ba la shim ban kyntiew ïa ka jingsuk ban sdang ïa ka kam khaïi pateng. Lait na kaba pynïasoh lang ïa 29 tylli ki aiñ kiba kongsan ha ki saw tylli ki kyndon kiba ïadei bad ka Jingsiew bainong, ka Jingïada ha ka Imlang Sahlang, ka Koit ka Khiah ha ka Kam bad ki kyndon kiba ïadei bad ka jingshngaiñ ha ki karkhana, ka rukom treikam ba la pynkylla ka thmu ban pynlong ryntih ïa ka ïoh kam ïoh jam, ban pynïar ïa ka jingïada ha ka imlang sahlang sha ki nongtrei bym pat pynskhem, ki nongtrei ba shipor, kyntiew ïa ka hok jong ki kynthei bad shynrang, bad ban pynthymmai ïa ki jingïadei jong ki nongtrei bad ki nongai kam ha ki kam bapher bapher.
Ki labour code ba thymmai ki don katto katne ki jinglong ba kyrpang kiba pynïahap ïa ki bad ki jingdonkam ba mynta bad ki ban sa wan jong ka jinglong jingman ka kam.
Ka jingpynïasohlang bad jingpynïadei: Naduh mynshuwa, ki aiñ treikam jong ka India ki la dap da ka jingphiah, ki jingbatai kiba bun jait, bad ki rukom bud ryntih kiba pyrkhing. Ki nongpyntreikam ki la ïakynduh ïa ki kyndon aiñ kiba ïatyngkhuh, katba bun ki nongtrei kim pat ïoh ïa ka jingïada jong ka aiñ. Ka rukom treikam kaba thymmai ka bujli ïa kane ka jinglong kaba eh da ki jingbatai kiba ryntih, ki rukom treikam digital, bad ka jingkynthup lang kaba kham ïar.
Ka jingwanrah ïa ki nongrim treikam ba don burom: Ki jingpynkylla ki kynthup ïa ki nongrim treikam jong ka International Labour Organisation, kynthup ïa ka jingtrei kaba bha, ka jingïada ïa ka hok jong ki nongtrei bad ka jingïaryngkat, ka jingshngaiñ ha ka imlang sahlang, bad ka jingïakren ha ka imlang sahlang.
Ka jingpynsuk ïa ka jingbud ryntih: Ka rukom treikam kaba la rim ka dei kaba bah khia da ka jingbun ki jingai jingtip, ka jingshaniah palat ha ki jingpeit bniah, bad ka jingpyntreikam kaba tlot. Ki code ba thymmai ki wanrah ïa ki rukom bud ryntih kiba kham suk bad ki jingpynshitom kiba kham khlaiñ ban khanglad ïa ki jingïaid lait.
Ka jingpynïahap bad ki thong jong ka roi ka par kaba ïaineh: Ki code ki kyntiew ïa ka SDG 8 bad ki kyrshan ïa ki SDG 1, 3, 5, bad 10 da kaba pynkhlaiñ ïa ka hok jong ki nongtrei, pynïar ïa ka jingshngaiñ ha ka imlang sahlang, bad pynshlur ïa ka roi ka par kaba kynthup lang ïa baroh.
Ka jingkynthup ïa ki jingdonkam ha ki por ban wan jong ka kam: Da kaba ithuh ïa ka jingkylla stet ha ka ïoh ka kot bad ka teknoloji, ki code ki pynbeit ïa ki jingeh ha ka lawei jong ka kam lyngba ki jingbatai kiba la pynïar, ki kyndon ai jinghikai biang, ka jingkynthup kaba kham ïar ïa ka jingïada ha ka imlang sahlang, bad ka jingpynlong ryntih ïa kiwei pat ki lad ban treikam.
Ki bynta ba kongsan jong ki Code bad ka jingktah jong ki:
Ka Code on Wages, 2019: Kane ka Aiñ ka pynïasoh lang ïa saw tylli ki aiñ kiba kham mynshuwa bad ka wanrah ïa ka jingbatai kaba ryntih shaphang ka “jingsiew” bad ka jingmut jong ka jingsiew kaba duna tam kaba baroh ki dei ban ïoh ha ka ri baroh kawei. Ka pynthikna ïa ka jingïada ïa ka bainong kaba kham ïar bad kaba ryntih, ka bthah ban siew ha ka por kaba biang, bad ka pynskhem ïa ka jingsiew kaba ïaryngkat, ka pynskhem ïa ka jingshngaiñ ha ka ïoh ka kot bad ka pynduna ïa ki jingïakynad.
Ka Industrial Relations Code, 2020: Ka Aiñ ka pynïasohlang ïa ki aiñ ba ïadei bad ki seng jong ki nongtrei, ki jingïakynad ha ki kam karkhana, bad ki hukum ba neh. Ka pynïaid ryntih ïa ka jingpynbeit ïa ki jingïakynad, ka wanrah ïa ki por ba la buh, bad ka pynbeit ryntih ïa ki kyndon halor ki jingïakhih, ki jingbeh kam, bad ki jingpynkylla kam. Katba ka ai ïa ki nongpyntreikam ïa ka jinglong kaba kham jem, ka pynneh ïa ki jingïada na ka bynta ka jingïateh kular lang bad ki lad pynbeit lyngba ka aiñ.
Ka Code on Social Security, 2020: Kane ka Aiñ ka pyni ïa ka jingkylla kaba khraw da kaba pynïar ïa ka jingïada sha ki kam bym pat pynskhem. Ki nongtrei ba shipor, bad kiba trei kam lajong ki shah kynthup hapoh ki skhim ba ïadei bad ka bha ka miat ba la buh da ka aiñ kiba ïadei bad ka provident fund, insurance, ki jingmyntoi na ka jingkhakhun, bad ka jingïada ha ka por ba la tymmen.
Ka Occupational Safety, Health and Working Conditions Code, 2020: Ka OSH Code ka pynïasoh lang ïa ki aiñ jingïada ba bun jait ha kawei ka rukom treikam. Ka pynbeit ryntih ïa ki kyndon ba ïadei bad ka jingshngaiñ ha ki jaka trei, ka pynkhlaiñ ïa ka jingpeit bniah jong ki kyndon, bad ka kyntiew ïa ka jingpyntreikam ha kylleng ki kam.
Kaei kaba ap hakhmat?
Ka jingwad bniah ba dang shen ïa ka jingsngew jong ki nongpyntrei bad ki nongtrei shaphang ki labour code ba thymmai, ba la pynlong da ka V VGiri National Labour Institute ka pyni ba ki Code ki la wanrah ïa ka jingïaroh shaphang ka lawei kaba bha. Katba 64% na ki nongtrei ki sngew ba ka jingshngaiñ ha ka ïoh ka kot kan nang kiew ryngkat bad ka jingpyntreikam ïa ki Code, ki nongpyntreikam ruh ki pynpaw ïa kijuh ki jingsngew haba ïadei bad ki Fixed term Employment contract (64%) bad ka jingshngaiñ ha ka jaka trei (73%). Baroh kito kiba don bynta ha kane ka kam ki shim ïa ki Code kum ka atiar kaba kyntiew ïa ki jingshem jong baroh arliang.
Ki saw tylli ki Labour Code ki pyni ïa ka jingkylla kaba khraw ha ka jingsynshar ïa ki kam jong ki nongtrei jong ka India. Da kaba pynïasohlang ïa ki aiñ kiba la rim, pynïar ïa ka jingkynthup ïa ka jingïada ha ka imlang sahlang, bad pynïadei ïa ki lad jong ki nongpyntrei bad ka jingïada ïa ki nongtrei, ki jingpynkylla ki thmu ban wanrah ïa ka ïew treikam kaba kham biang, kaba kynthup lang ïa baroh, bad kaba kiew shaphrang. Ki Code namar ba ki dang don ha ka por ba dang sdang jong ka jingpyntreikam, ka long kaba donkam ba baroh kito kiba don bynta ha kane ka kam kin leit sha ki da ka jingmut kaba laitluid, bad ka jingmut kaba kloi ban rem bad ban koit kloi. Ka jingjop kan shong ha ka jingpyntreikam kaba paka, ka jingwanrah ïa ka jingsngewthuh hapdeng ki nongshim bynta, bad ka jingpyntreikam kaba beit katkum ki jinglong jong ka riti synshar bad ki kyndon treikam jong ka pyrthei.
U Prof BijuVarkkey u dei u Faculty Member, IIM Ahmedabad. Ka Dr Shailja Tripathi kadei ka Researcher, Wage Indicator.

Leave A Reply

Your email address will not be published.