Khlem buddien ka MDA-II ïa ka rai ban lait shah teh ki aiñ tih dewïong ka sorkar pdeng: HITO
"Ka Judicial Enquiry ka dei ban pynbeij paidbah"
Shillong, Rymphang 15: Ka jingjia ba sngewsih kaba dangshen haba ïadei bad ka kam tih dewïong beaiñ ha Mynsngat-Thangkso, ha kaba 31 ngut ki briew ki la duh la ka jingim, ka la wanrah ka jingïatai nia kaba khraw bha ha Meghalaya ha kaba ïadei bad ki kam pynïaid ka kam tih dewïong.
Ki kaiphod ki ai jingmut ba ïa ka kam tih dewïong beaiñ ka la ïaibteng ban pynïaid da kiba la shah khot da kita ki “high level” ha kaba kane ka la lam sha ka jingdawa ïa ka jingtih dewïong ki jaka barit kiba long katkum ka stad saïan (“small scale scientific mining”), ban long ka jingmyntoi ïa ki trai jaka kiba rit ba ria.
Halor kane u President ka Hynñiewtrep Integrated Territorial Organisation (HITO), u Bah Donbok Dkhar ula pynkynmaw ïa ka rai ba la mynjur ha u Lber snem 2015 ban pynlah ïa ka sorkar jylla ban ïakren ïa ka sorkar pdeng halor ka jingdonkam ban pynmih ïa ka Presidential notification ban pynlait na ki aiñ ka sorkar pdeng halor ka kam tih dewïong (central mining laws) ha ki jaka ki autonomous jong ka Meghalaya kaba long hapoh ka Para 12 A (b) jong ka Sixth Schedule ka riti synshar halor ka nongrim ka jingkhang tih dewïong ha jylla da ka NGT.
U Bah Dkhar u la ong ba ïa kane ka jingmynjur la leh ha ka por ba u Dr Mukul Sangma u la long u Myntri Rangbah bad kane ka sorkar MDA-II kaba mynta kam kwah ban pynïaid shakhmat ïa kane na ka daw ka jingbishni ne jingshun bad jingpyrshah.
U la ïathuh ba ka Parliament ka la dep mynjur ïa ka Mines and Minerals Development Regulations Amendment Bill, 2015 ha kaba ka pynkupbor ïa ka sorkar jylla hapoh ka sixth schedule ban shna ki kyndon ba ïadei bad ka kam tih bad kam pynroi ïa ki marpoh khyndew (mining and minerals development) hapoh ka Article 244 ka riti synshar ka ri bad ïa kane ka juh la dep shna ruh da ka sorkar jylla Meghalaya.
U Bah Dkhar u la ong ruh ba ka sorkar pdeng ka la pynthikna ba kam don jingkwah bad jingthmu ban pynthut ïa ki hok ki riewlum katkum ki rukom leh ne ki aiñ bat khyndew (Customary Tribal Rights) bad ba kam kwah ruh ban long ka daw ka jingeh na ka bynta ki hok ki riewlum.
Ha ka jingmynjur kaba 23 tarik u bnai Lber, 2015, ka sorkar jylla ka la dep pyrkhat ban aiti ki jingtyrwa kiba biang sha ka sorkar pdeng ban pynmih ïa ka jingpynbna ka President (Presidential notification) katkum ka bor ba la pynkup hapoh ka Paragraph 12A (b) jong ka Sixth Schedule ka riti synshar ka ri India ba ki katto katne ki kyndon bad ki sub-section jong ka Mines and Minerals (Development and Regulation) Act, 1957 kan ym ïaid kam ne kan treikam da ki jingpynkylla ha ki jaka ki Autonomous Region (Scheduled areas) ha ka jylla jong ka Meghalaya bad ka Coal Mines (Nationalization) Act, 1973 and Coal Bearing Areas (Acquisition and Development) Act, 1957 kan ym treikam sha ki Autonomous Region (Scheduled areas) ha ka jylla Meghalaya.
“Ban buddien ïa kane ka rai mynjur lang (resolution) bad ban pynbor ïa ka sorkar pdeng ban pdiang ïa ka,” dawa u President ka HITO.
Ha kawei pat ka liang, ka HITO kaba la dawa ban tohkit da ka CBI halor ka jingjia bthei bom dynamite ha Thangsko, ka la pynpaw ka jingpyrshah ïa ka jingtohkit judicial da kaba ong ba kane kan ym lah ban pynbeit ïa ki kam tih dewïong beaiñ.
U Bah Dkhar u la ong ba hadien ka jingkhang ia ka tih dewïong thliew khnai ha ka 17 tarik u Ïaïong, 2014, ki la dep don bun ki jingjia. “Kadei halor kine baroh ba ka jingthaw ïa ka judicial inquiry ka dei tang ban pynbeij ïa ki paidbah,” ong u President ka HITO.