Ka kam rep ban pynurlong ïa ki jingthrang jong ka India kaba dang kiew shaphrang

0

Ka jinglamphrang – Ha ka kaiphod ba dang shen ba la thoh da u Prof. Ramesh Chand, u Dkhot, ka NITI Aayog, la batai ïa ka ri India ba ka ïaid beit ïaid ryntih ha ka jingthmu jong ka “Viksit Bharat @ 2047”, ka ri kaba la kiew shaphrang kaba pynurlong ïa ki jingangnud jong ki briew jong ka bad kaba ieng kum ka bor ba hakhmat eh ha ka liang ka ïoh ka kot ha ka pyrthei. Ha ka jingkren jong u kum u president ha ka 24th International IASSI Annual Conference kaba la long naduh ka 10-12 tarik u Risaw 2025 ha Dehradun, u la shim ïa ki bynta na ka kaiphod bad u la pynksan ruh ïa ki artylli ki nongrim ba kongsan jong kane ka jingthmu: ban kyntiew ïa ka ïoh ka kot jong uwei pa uwei u briew sha ka kyrdan jong ki ri kiba la kiew bad ban pynthikna ïa ka roi ka par kaba kynthup lang ïa baroh.” Ka pynpaw shuh shuh ba ka rep ka riang ka dei ban don ka bynta ba kongsan ha kane ka jingkylla ha ka ri, haba kheiñ ba kane ka bynta ka noh synñiang 19.73 percent na ka jingïohnong jong ka ri ha ki dor ba mynta bad ka pyntreikam ïa 46 percent na ka bor trei baroh jong ka ri India, ha kaba 64 percent ki dei ki kynthei. Kine ??ki long ki mat ba kongsan jong ka kaiphod:
Ka jinglong jingman ha ka kam rep – Ka jingkiew ha ka kam rep GVA bad ki kam kiba iadei bad kane ki la kham stet hadien u 2004-05 bad stet shuh shuh hadien u 2014–15.
Ka jingkiew na u snem sha u snem ha u 2015–16 bad 2024–25 ka la bun tam bad ka la poi haduh 4.45 per cent.
Kane ka dei ka jingkiew kaba heh tam ha kine ki shiphew snem napdeng ki ri kiba khlain ka kam rep.
Ka jingkiew ka kam rep jong ka India ha u 2015–2024 ka long 4.42 per cent, kaba la tam ia ka 4.10 per cent jong ka China.
Ka jingkiew ha ka bor ban iaineh – Ka jingkulmar ha ka jingkiew ka kam rep GVA bad ki kam kiba iadei bad kane ki la kiew bha ha ki phew snem 1980 bad ki la hiar suki suki hadien kane. Ka jingkulmar ha kine ki snem ba la dep ka long kawei na ki lai bynta jong ka jingkiew ba bun tam ha ki phew snem 1980.
Ka ïoh ka kot na ka rep ka riang kam shym la sakhi ia uno uno u snem uba kylla pyrdet ka jingkiew ha u 2015–16 haduh 2024–25.
Ka kam rep ka la jop ïa ka Covid, ka bym shym la lah ban ktah ia ka kam rep kumba ktah ïa kiwei kiwei ki kam.
Ka jinglong jingman jong ki kam kiba iadei bad kane -Ka kam ri jingri bad ka kam ri dohkha ki la kham kiew bha ban ia ki kam thung jingthung.
Ki kam ri dohkha ki la sakhi jan 9 per cent ka jingkiew kaba long palat lai shah ka jingkiew ki kam thung jingthung.
Ki kam kiba iadei bad ki khlaw ki la kiew hadien u snem 2014–15 ha kaba ka jingkiew ka la jan 4 per cent.
Ha kaba iadei bad ki jingthung, ki jingthung ba ai bam ïa ki mrad bad ki phlang ki la kiew da 7.39 per cent, ki jingber bad ki musli musla da 6.72 per cent, ki soh da 3.68 per cent, ki dai da 3.55 per cent, oilseed da 2.47 per cent katba ki cereal ki la kiew da 2.36 per cent.
Ki mar ba rem dor ki la kham kiew ban ia ki cereal, oilseed bad ki jhur ba pyndonkam man ka por.
Ka jingpynkylla ïa ka kam rep – Ka bynta jong ki mar rep ha baroh ki kam rep ka la hiar na ka 63.75 per cent sha ka 54.33 per cent hapdeng u TE (Triennium Ending) 2014–15 bad TE 2023–24.
Ka bynta jong ki jingri ka la kiew da 7.91 percentage point; ki kam khwai dohkha bad ri dohkha ki la kiew da 2.26 percentage point.
Ha kaba iadei bad ki mar rep, ka bynta jong ki soh ka la kiew na ka 16.09 per cent sha ka 19.24 per cent.
Ka bynta jong ki jingber bad ki musli musla ki la kiew palat ar shah na ka 3.71 per cent sha ka 7.83 per cent.
Ka jingkiew ka ïoh ka kot jong ki nongpynmih – Ha u 2014–15 to 2023–24, ka ïoh ka kot jong ki nongpynmih mar rep ka la kiew da 10.11 per cent ha ka shi snem, kaba kham heh ban ia ka kam shna tiar bad baroh kawei ka ïoh ka kot.
Ka ïoh ka kot jong ki nongrep ka la kiew da 126 per cent ha ki shiphew snem.
Ka ïoh ka kot jong ki nongpynmih mar ka la kiew da 108 per cent hapdeng u 2015–16 bad 2022–23.
Ki daw jong ka jingkiew -Ki bynta kiba iadei bad ka dor bad ki iew
Ki bynta kiba iadei bad ka khaii pateng ha ka kam rep ki la kiew da 41.3 percentage point hapdeng u 2008–09 bad 2020–21.
WPI (Wholesale Price Index) kam rep ka la kiew jan ar shah hapdeng u 2011–12 bad 2024–25.
Ki dor die lilam ki la kiew 2.4 per cent ha ka shi snem ha ki 13 snem.
Ki bynta kiba iadei bad ki kam bad ki polisi
Gross irrigated area ka la kiew na 98 million hectare (mh) sha 122 mh.
Ka jingïoh ïa ka Pradhan Mantri Fasal Bima Yojana ka la kierw na ki 3.4 klur ngut ki nongrep (2018–19) sha ki 4.1 klur (2024–25).
Ka jingïoh ia ki Kisan Credit Card ka la kiew sha ka 7.75 klur ha u 2024.
Ka jingpynbiang pisa ïa ki kam rep ka la kiew na ka 29.4 per cent jong ka jingmih (2013–14) sha ka 41.7 per cent (2023–24).
Ka e-NAM ka la pyniasoh ïa ki 1,522 tylli ki mandi shuwa ki bnai pdeng jong u snem 2025.
Ka jingpynmih ïa ki mar na ka dud ka la kiew na ka 146 million tonne (2014–15) sha palat 239 million tonne (2023–24).
Ka jingpynmih ïa ki soh bad ki jhur ka la kiew na ka 280.7 million tonne (2013–14) sha ka 367.72 million tonne (2023–24).
Ka India ka dei ka ri kaba pynmih bun tam ka dud ha ka pyrthei bad ka shalan bun tam ia u khaw shabar ri.
Ki jinglong jingman jong ka jingïoh kam
Ka jingdon ki nongtrei ka la kiew da 4.95 per cent na u snem sha u snem (2017–18 haduh 2023–24).
Ka jingdon ki kynthei ba trei ka la kiew da 12.26 per cent na u snem sha u snem.
Ka bynta jong ka kam rep ha ka jingïoh kam ka la kiew na ka 44.1 per cent sha ka 46.1 per cent.
Ki kynthei mynta ki don ka bynta kaba 48.7 per cent jong ki nongtrei ha ka kam rep bad 35 per cent ha ka jingdon ki nongtrei baroh.
Ki bynta jong ka jingdonkam bad jingpynbiang mar
Ka jingpyndonkam ki longiing ïa ka shini ka la hiar da 7.4 per cent.
Ka jingbam ïa ki soh bad ki jhur ka la kiew da 64.4 per cent; ki soh ba tyrkhong da 242.9 per cent; ki pylleng da 200 per cent; ki doh da 133.3 per cent.
Ka jingdonkam ïa ka bam kan kiew da 2.8–3.0 per cent na u snem sha u snem.
Karkum ki jinglong mynta, la khmih lynti ba ka India kan don 20 per cent surplus shuwa u snem 2035.
Ka jingpynkut -Ka por naduh u snem 2014–15 haduh u snem 2024–25 ka pyni ïa ka por jong ka jingroi kaba heh tam ha ka histori jong ka rep ka riang jong ka ri India, kaba la paw da ka jingpynroi kaba khlain bad kaba neh ha kane ka kam. Kane ka jingroi ka la long kaba la ialam da ka jingdawa bad ka la nang kylla sha ki mar kiba rem dor bad ki bynta kiba iadei bad kane, kaba pyni ia ka jingkylla ha ka rep ka riang. Ha kane ka por, ka rep ka riang ka la pyni ruh ïa ka jingpynkhlain ïa ka jinglong shngain bad jinglah ban iaineh, wat hapdeng ka jingbym thikna jong ka jinglong ka suinbneng bad ka ïoh ka kot ha ka pyrthei. Ha kajuh ka por, kane ka kam ka la pdiang ïa ka bor treikam kaba nang kiew stet, khamtam eh ïa ki kynthei, kaba pynpaw ïa ka jingdonkam jong ka kaba dang iai bteng ha ka imlang sahlang. Lada shim lang, kine ki jinglong ki pyni ba ka jingkiew ha ka rep ka riang kaba neh kan don ka bynta kaba kongsan ha kaba pynurlong ïa ka jingthmu jong ka ri na ka bynta ka “Viksit Bharat @2047”. (PIB)
Pule ia baroh kawei ka kaiphod hangne: https://niti.gov.in/sites/default/files/2025-11/Presidential_Address_24th%20IASSI_Conf_Updated.pdf

Leave A Reply

Your email address will not be published.