Ka jingdih duma ka buh jingma ïa ka koit ka khiah: Dr. P. Lyngkhoi President WKHSCA

Nongstoiñ, Rymphang 19 : Ka jingdih duma kum u duma kyllaiñ, sikret, biri, bad kiwei kiwei ki buh ïa ka jingkoit jingkhiah ha ka jingma, ong u Doktor P.Lyngkhoi Joint Director ba rim ka tnad ka koit ka khiah jong ka sorkar jylla uba long mynta u president jong ka synjuk ki riew rangbah ka West Khasi hills kaba la tip kum ka West Khasi Hills Senior Citizens Association.
Ha u kyrwoh ba la pyllait mynta ka sngi u Doktor Lyngkhoi u la pynshai ba baroh ki briew ki tip ba ka jingdih duma ka ktah bha ïa ka jingkoit jingkhiah jong ki hynrei kim patiaw satia. Ha kajuh ka por u la pynshai ba ha u duma ki don kumba 7000 jait ki kynja phngit kiba long bih bad ki bym da long bih. Nalor kata u la pynshai ruh ba ka jingdih duma ka pynmih ïa ka tar bad nicotine kiba longbih bad lada pynjaw da ka um duma ïa u bseiñ tang hapoh khyndiat minit u la ïap hynrei ki briew pat baroh shi jingim ki dih duma. U la pynshai ruh ba ki don haduh khatphra jait ki jait jingpang kiba ktah ïa kiba dih duma kum ka baïong bad kieng khlieh, jyrhoh synriah, thangïong ka snieh doh, dap shadem, jyrhoh khah khah, jingpang pharyngitis, Ïaryngitis, bronchitis, sahiaw,dap lyer, chronic obstructive, pulmonary diseases, Pneumonia, pang TB kloi, cancer ha ki tor 20 haduh 30 %, dap lyer ki tor, cancer ki ktanglyer,cancer nierbah, cancer pan jung, pangthied jabieng, pang klongsnam, heart attack bad bun kiwei kiwei ki jait jingpang.
U Doctor Lyngkhoi u la pynshai ruh ba ha ka jylla Meghalaya kumba 55% ki shynrang kiba ha ka karta 15 haduh 70 ki dei kiba dih duma bad ka jylla Merghalaya ka wan baa r ha ka ri India ha ka jingdon jong kiba ba ïoh jingpang cancer na ka jingdih duma. U la ong ruh ba ka Meghalaya ka palat ïa ka National average ha ka jingdon jong kiba dih duma kumba la buh da ka National ba ka ka average ka dei ban don lakumno kumno kiba pang cancer ki dei ban don tang shi spah ngut na ka shi lak ngut hynrei ha Meghalaya pat ki don haduh shi spah hynñiewphew ngut ki ba dih duma napdeng ki shi lakh ngut.
Ha kajuh ka por u la ong ba ka jingdih duma ka ktah haduh katta katta ïa kiwei pat ki bym dih duma bad kumba 20 haduh 30 % ki bym dih duma ki ïoh jingpang cancer na kaba ring mynsiem ïa ka tdem kaba pynmih da kiiba dih duma.Ha ri India kumba san hajar ki khynnah bad ki khun lung ki ïap man ka snem namar ba ki ïoh jingpang na ka jing sma duma ki rangbah. U la bynrap ruh ba ka don ka aiñ kaba la tip kum ka COTPA Act 2003 kaba khang ban dih duma ha ki jaka paitbah ne ban die duma ha ki khynnah kiba hapoh khatphra snem ka karta.
U la ong ruh ba ka jingdih duma ha ki jaka paitbah ha ki thaiñ Nongstoiñ bad kiwei kiwei ki jaka ha West Khasi hills ka dang kynrei bha ha kaba ka synjuk ha ki snem ba la dep ka la leit ban ujor da ka jingthoh ha u Deputy Commissioner hynrei kam pat da trei kam bha. Khatduh eh u la kyntu ïa uwei pa uwei u nongshogn shnong uba dih duma ba kin burom lem ïa kiwei pat la kadei ha ki dukan sha, ja ha ki station kali bad lada ki kwah ban dih duma ki don ki jaka ba kylluid kiba jngai na ka jingdon ki paitbah ba ki lah ban dih duma. U la kyntu ruh ïa ki bor ka aiñ ba kin pyntrei kam ïa katei ka aiñ ha ka rukom kaba dei khnag ba kan long ka jingïada ïa ki paitbah ki bym dih duma.