New Delhi, Rymphang 21: U Myntri Rangbahduh ka ri u Narendra Modi u la buh ïa ka jingthmu kaba khraw na ka bynta ka jingïaid lynti jong ka India ha ka liang ka artificial intelligence, da kaba pynbna ba ka ri ka dei ban don hapdeng ki lai tylli ki ri ba khlaiñ bor ha ka AI ha ka pyrthei ha u snem 2047. Ha ka jingïakren bad ka ANI ha ka India AI Impact Summit 2026 ha ka nongbah jong ka ri – ka AI summit kaba nyngkong jong ka pyrthei kaba heh haduh katne kaba pynlong ha ka Global South – u Myntri Rangbahduh u la pynpaw ba ka rukom treikam jong ka India ha ka AI kan long kaba la pynshong nongrim ha ka jingïadon bynta lang, ka jingkitkhlieh bad ka burom briew.
Haba batai ïa ka AI kum kaba ïeng ha ka jaka ba kylla jong ka riti dustur, u Myntri Rangbahduh u la ong ba ka teknoloji ka lah ban pynïar ïa ka bor jong u briew ha ki rukom bym pat jujia mynno mynno ruh, hynrei lada ym don jingïalam, ka lah ruh ban ktah ïa ki nongrim jong ka imlang sahlang. Dei na kata ka daw, u la batai, ba ïa ka summit la buh nongrim ha ka “jingktah” – ban pynthikna ïa ki jingmih kiba don jingmut bad kiba ïaryngkat ban ïa kaba shu thaw thymmai. Ka mat ba lam lynti, Sarvajan Hitay, Sarvajan Sukhaye (Ka jingbha na ka bynta baroh, ka jingkmen na ka bynta baroh), ka pyni ïa ka rukom pyrkhat jong ka ri India ba ka teknoloji ka dei ban shakri ïa ka longbriew manbriew ym ban bujli ïa ka.
U Myntri Rangbahduh u la ban jur ba ka AI ka dei ban pynsted ïa ka roi ka par ha ka pyrthei katba ka dang sah ha ka jinglong kaba ñiewkor ïa ka bha ka miat jong ki briew. Kum ka jingïalang AI kaba nyngkong eh ha ka Global South, ka India ka thmu ban pynkhlaiñ ïa ki sur ki bym da sawa bad ki jingthmu ba kongsan jong ka roi ka par, da kaba pynleit jingmut ha ki jingtip ba kynthup lang, ki jingpyndonkam ïa ka jinglong ka suiñbneng, ka jingmih ha ka rep ka riang, ka koit ka khiah jong ki paidbah bad ka jingïoh ha ki ktien bapher bapher. “Ha ka por ba ka pyrthei ka sngewkhia ïa ki jingïapher ha kaba ïadei bad ka AI, ka India ka pyndonkam ïa ka ban pynduh ïa ki jingïapher”, u la ong.
Haba pynïadei ïa ka AI bad ka jingthmu jong ka Viksit Bharat 2047, u Modi u la batai ïa ka kum ka bor pynkylla kaba lah ban weng ïa ki jingeh ha ka roi ka par katba ka dang thaw ïa ki lad kamai kiba thymmai. Ha ka koit ka khiah, ki lad jingpynbeit ba la pynshong nongrim ha ka AI ki kyrshan ban lap kloi ïa ka jingpang tuberculosis, diabetic retinopathy bad epilepsy ha ki primary bad district health centre. Ha ka pule puthi, ki rynsan kyrpang ba la pyntreikam da ka AI ha ki ktien jong ka India ki ïarap ïa ki khynnah skul ha ki skul nongkyndong bad ki skul sorkar ban ïoh ïa ka jingkyrshan ba la shna kyrpang ha ka jingpule. Ha ka rep ka riang, ka jingai jingmut shaphang ki jingthung ba la pynïaid da ka AI, ka jingpeit bniah ïa ka khyndew bad ka jingstad halor ka jinglong ka suiñbneng ki plié lad ïa ki nongrep ban shim ïa ki rai kiba kham ïadei bad ka jaka bad kiba bniah. Naduh ka jingpynkupbor ïa ki kynthei kiba trei ha ki kam kiba ïadei bad ka dud da ki jingshakri ai jingmut ba mardor ha ki ktien trai ri haduh ka jingpynkylla digital bad pynkylla digital ïa ki kot ba hyndai na ka bynta ban pynneh pynsah ïa ka pateng, ka AI, u la ong, ka la kylla long ka atiar na ka bynta ka jingai bynta lang ïa baroh.
Da kaba pdiang ïa ki jingsngewkhia halor ka jinglong shiliang khmat ha ki rukom treikam jong ka AI, u Myntri Rangbahduh u la kdew ba ka jingpher jong ka ktien, ka kolshor bad ka thaiñ jong ka India ka wanrah ïa ki jingeh bad ki lad ki lynti. Ka model AI ba la hikainyngkong eh halor ki jingtip jong ka ktien phareng ne ki jinglong ha sor, u la maham, ka lah ban ym shakri bha ïa ki nongpyndonkam ha ki jaka nongkyndong ne ki nongkren ïa ki ktien jong ki thaiñ bapher bapher. Ka India ka bei tyngka namarkata ha ki dataset bapher bapher, ka jingpynroi ïa ka AI ha ka ktien jong ki thaiñ bad ka jingwad bniah halor ka jinglong hok ban pynthikna ïa ki jingmih kiba ïadei. U la ban jur ba khnang ban weng ïa ka jingsngew shiliang khmat ka donkam ïa ka jingïatreilang ha ka pyrthei.
Haba ïadei bad ka jingjop jong ka India ha kaba tei ïa ka Digital Public Infrastructure (DPI) ba jemdor kum ka Aadhaar bad UPI, u Modi u la ong ba ka jingïatylli jong ka DPI bad ka AI ka pyni ïa ka kam kaba thymmai jong ka jingsynshar kaba kynthup lang ïa baroh. La shna kum ki mar paidbah kiba laitluid bad kiba lah ban ïatreilang kiba la shna ha ka rukom ba lah ban pynïar, kine ki rukom ki la plié lad ïa ki jingshakri na ka bynta 1.4 billion ngut ki nongshong shnong. Da kaba buh ïa ka AI ha kane ka nongrim, ka jingsynshar ka lah ban kham shimkhia lyngba ka jingpynbha ïa ka jingthmu jong ka bha ka miat, ka jinglap ïa ki jinglehthok, ka jingpynbha lypa ïa ki jingtei bad ka jingkyntiew ïa ka jingshai. Hynrei, u la pynpaw ba ki rukom ïada ïa ki jingtip kiba khlaiñ, ki kyndon kiba la pyrkhat bha bad ka jingnang jingstad shaphang ka AI ha ka imlang sahlang ki dang long kiba donkam.
Halor ka jingktah jong ka AI ha ka kam IT jong ka India, u Myntri Rangbahduh u la ong ba kane ka dei ka por jong ka jingkylla ym ka jingpynthut. Ka AI, u la ong, kam dei kaba bujli ïa ka kam IT hynrei ka pynwandur thymmai ïa ka. Da ka jingai kam shabar kaba la pynlah da ka AI, ka jingpyntreikam hi bad ki jingpynbeit ba kyrpang na ka bynta ka kam, ka kam IT ka la pynkhreh na ka bynta ka jingpynheh kaba khraw. U la kdew ïa ki sienjam jong ka sorkar kum ka India AI Mission, ka jingpynheh ïa ki jingdon jingem kiba ïadei bad ka kam compute, ki Centre of Excellence ha ki bynta ba kongsan bad ki prokram ai jingtbit kiba heh kiba thmu ban pynkupbor ïa ki samla da ki jingstad kiba ïadei bad ka kam.
Haba kren shaphang ka jingtieng hapdeng ki samla ba ka AI ka lah ban pynduh ïa ki kam, u Modi u la ong ba ka jingpynkhreh ka dei ka dawai kaba bha tam ban ïada na ka jingtieng. Ka histori, u la ong, ka pyni ba watla ka teknoloji ka lah ban pynkylla ïa ki katto katne ki bynta, hynrei ka ju thaw ïa ki lad ki lynti kiba thymmai. Da ka jingbei tyngka ha ka jingpyntbit bad pyntbit biang, ka jingbun briew jong ka India ka lah ban long ka bor ha ka juk jong ka AI.
Da kaba kyntu ban don ka jingsynshar kaba don ka jingkitkhlieh, u Myntri Rangbahduh u la ban jur ba ka teknoloji ka dei ka jingkyntiew ïa ka bor na ka bynta ka jingthmu jong u briew bad dei ban ïalam da ki lad jingïada kiba don ka jingsngewlem. U la kyrshan ïa ka jingïateh kular ha ka pyrthei halor ka AI kaba la pynshong nongrim ha ka jingpeit bniah ïa ka bha ka miat jong ki briew, ka jingshngaiñ-ha-ka-jingpynwandur bad ka jingshai, ryngkat bad ki jingtehlakam kiba pyrkhing pyrshah ïa ka jingpyndonkam bakla kum ki deepfake, ki kam beaiñ bad ki kam lehnoh. Ka India, u la ong, ka trei na ka bynta ka jingsynshar AI kaba pynïahap ïa ka jingpynwandur bad ka jingkitkhlieh.
Haba pynkynmaw biang ïa ka jingkut jingmut jong u na ka bynta ka Aatmanirbhar Bharat, u Modi u la buh ïa ka jingthmu kaba don lai tylli ki rishot na ka bynta ka AI -ka jingsynshar, ka jingkynthup lang bad ka jingpynthymmai. “Ka jingthmu jong nga ka long ba ka India ka dei ban don napdeng ki lai tylli ki ri ba khraw ha ka AI ha ka pyrthei – ym tang ha ka jingpyndonkam, hynrei ha ka jingthaw,” u la ong. U la ong ba ki dei ban don ki AI model jong ka India ba la pyntreikam ha kylleng ka pyrthei ha ki ktien tynrai, ki startup kiba lah ban ïakhun ha ka pyrthei, bad ki jingshakri paidbah ba la ai bor da ka AI kin long ki nongrim na ka bynta ka jingsynshar kaba ryntih.
“Ka Aatmanirbhar Bharat ha ka AI ka mut ba ka India kan thoh ïa la ka jong ka code na ka bynta ka spah snem digital,” la ong u Myntri Rangbahduh, da kaba bynrap ba ka jingïaid lynti jong ka India sha ka AI kan pynpaw ïa ki jinglong jong ka, kan shakri ïa ki paidbah jong ka bad kan buh ïa ka ri kum ka nongïalam ba don ka jingkitkhlieh ha ka pyrthei ha ka juk jong ka artificial intelligence.
