Shilong, Nohprah 12: Khnang ba ki longdien ka jaidbynriew kin ym sngewthuh bakla halor ka Tang Jait bad kin ym shah pynbakla uwei na ki nongthoh ka jaidbynriew u Bah S Shemborlang Rynjah u la pynmih ïa ka kot kaba ar jong u kaba la jer kyrteng Ka Saiñ Pyrtkhat Tang Jait ka kot kaba u la tih bniah halor ki rukom kiba ki longshuwa ki la buh ha kaba ïadei bad ka Tang Jait bad u ong ba khnang ba ki longdien kin ym shah ïalam bakla halor kane ka dustur ka dei ka jingkynto ba narieh ba un durut halor kane ka kot.
Haba kren ha ka jingpyllait paidbah ïa kane ka kot kaba la pynlong ha ka sngi Saitjaiñ ha Synod College u Bah Shemborlang u la ong ba ka jingktik jingmut ba un thoh ïa kane ka kot ka dei hadien ba u Prof. SS Majaw u la kyntu ïa u ba un pynmih kot halor ka Tang Jait namar ba ym pat shym don satia kawei ruh ka kot kaba la tih bniah bad kaban ai jinghun halor kane ka rukom Tang Jait ba ki men barim ki la seng nongrim.
U la ong ruh ba kane ka kot ka dei kaba u la pyrshang ban wad jingtip kaba bniah bad kaba dei biang ym tang na ki kot ne ki jingthoh ha ki kot khubor ne ki thup sah kynmaw hynrei u la ïakren ruh bad ki riew shemphang, ki nongïalam niam, ki riew tymmen, ki riew paidbah ban sngewthuh kaei ka Tang Jait ha ka jingsngewthuh jong ki.
U la ïathuh ruh ba ha ka jingtih bniah halor ka Tang Jait kaba u sngew noh mynsiem eh ka dei halor ka jingshah pynshad shrieh pynban ha ka District Council ha ka por kaba u leit wad jingtip na ka ophis kaba dei peit ïa ka Tang Jait haduh ba um banse ban pan jingtip da ka RTI namar ka jingbym suidñiew jong ki ïa ka jingkyrpad jong u ban ai jingtip halor ka Tang Jait bad ki jait kiba la tang hadien ba la mynjur ban pyntreikam ïa ka Khasi Social Custom of Lineage Act 1997 kaban peit bad khmih halor ka rukom Tang Jait.
“Kaei kaba pynduh jingkyrmen kum u nongthoh ka long ba hadien ba nga leit mih sha district council ka long ba ki ophisar ba dei peit kim ai jingtip da ki bun bun bnai hadien ba nga la leit kyrpad dei tad ynda ngam banse shuh ban hap pan da ka RTI namar ha nga hi kum u nongthoh ngam sngew dei ban hap pan RTI ban ïoh jingtip na ki ophis haba ki donkam ban pynmih kot,” u la ong.
Haba kren kynthoh halor kane ka kot u Dr AW Rani u la ong ba ka jingmih kane ka kot ka long kaba da mih dei por ban ai ksai sha ka jaidbynriew ba kin puson halor kane ka rukom Tang Jait namar kumba long mynta ki bun kiba shim kabu halor kane ka Tang Jait kaba ki bym dei Khasi ruh ki shu tang kulmar khlem da bud wat tang ïa ki kyndon aiñ kiba la buh da ka KHADC na bynta ka jingmyntoi shimet jong ki.
“Kaei kaba u nongthoh u la ai ksai ka long ba donkam ban da bud pyrkhing ne wat ban pynjanai ïa ka aiñ Khasi Social Custom of Lineage khnang ban teh lakam ïa kane ka Tang Jait namar kibym dei Khasi ki don kiba shim kabu da kane ka rukom Tang Jait ban pynkylla Khasi ïa lade ha kaba ki kyndon aiñ ruh kim bud ban ïakren ïa ka niam lei ki la ïaid lait lupa,” u la ong bad bynrap de, “Mynta lei na ka Tang Jait la mih sa ka Ting Jait na ka Ting Jait ka mih sha ka Tuh Jait namarkata, donkam ban da pyrkhing bha ïa kane ka rukom ba kiba mut shim kabu kin ym ïohlad shuh bad ba ka kheiñ kur ruh kan ym kulmar”.
Haba kren kum u Kongsan u Prof. SS Majaw u la ong ba ha ka jaidbynriew ki don ki rukom kiba ki longshuwa ki la buh beit buh ryntih hynrei mynta ka jingkylla ka juk ka wallam sha ka jingkulmar wat ha ka kheiñ kur bad ong ba dei namarkata ban long kiba stad kum ka jaidbynriew halor kane ka bynta.
Shuh shuh u la kren u bynñiaw ïa ka jinglong lymmuh ka kheiñ kur ha kine ki sngi ba mynta ha kaba ki kynthei na kawei ka jaidbynriew kiba shongkha bad ki Khasi kim bud shuh ïa ka Tang Jait hynrei ki shu pynkylla Khasi ïa lade bad ïa ki khun ki kti jong ki da kaba long be-riti da kaba ki shim jait na ka liang u kpa.
U la ong ba na ka liang u nongthoh kane ka kot u la pyrshang ïa kaba bha tam ban ai sha ka jaidbynriew bad kyntu ba kin pule ïa kane ka kot ba kin ïoh jingshai bad kin pei phang halor kane ka mat bad ban lah ban peit shynna ïa ka lawei ka jaidbynriew halor ka Tang Jait.
