Nongstoiñ, Lber 02 : La bun bun snem ka sorkar lyngba ka tnad ka koit ka khiah ka la pyrshang katba lah ban pynduh jait ïa ka jingpang kheshohrih kaba la ju tip paitbah kum ka malaria. Ka jingtrei shitom jong ka sorkar lyngba ka tnad ka koit ka khiah ka la long shisha kaba sei soh namar ha la kumba katto katne snem ki ba ïoh jingpang malaria ki la duna haduh katta katta lait noh tang teng khat hangno re hangno ba ki doctor kiba trei ha ki CHC, bad PHC ki shem ba don kiba ïoh jingpang malaria.
Wat la katta ruh na ka liang jong ka ophis jong ka District Medical & Health Officer West Khasi Hills district ha ka 02 tarik Lber ka la pynlong ïa ka programe ba kyrpang ha khmat ïew Nongstoiñ ban pynshai sha ki paitbah kumno ban ïada ïa lade bad ïa ki khun ki kti ba kin lait na ka jingpang malaria. Ha katei ka sngi la don lang da u Doktor W. Sutnga Malaria Specialist bad kiwei pat kiba la pynshai paidbah halor katei ka jingpang.
Ka jingpynshai ba kongsan sha ki paitbah ka long ba ki lad ba kongsan ban ïada na ka jing malaria ka long da kaba pyndon kam ïa ki musari kiba la khleh dawai kiba ka sorkar ka ju sam ei sha ki paitbah man la u snem. Nalor kata la pynshai ruh ba ki paitbah nongshong shnong ki dei ban pynthikna ba ki rud ki kiar jong ki ïng ki sem kim dei ban don ïa ki um kiba lanhg namar ha ki skaiñ pyrjong ki sngewtynnad ban kha pylleng bad lyngba ki pylleng ba ki skaiñ pyrjong kynthei ki kha ki roi bad ki rung sha poh ki ïng ki sem bad haba ki dait ïa u briew ki khlei ïa ka snam kaba sniew bad ki kjit pat ïa ka snam kaba khuid bad ki khñiang jingpang malaria ki rung ha ka snam bad ka pynlong ïa u briew ban ïoh pang malaria.
Ha kaba ïadei bad kiwei pat ki lad jingïada ki nongtrei ka koit ka khiah ki la pynshai ba lada uno/kano na ki nognshong shnong ki ïoh jingshitom da kaba sdang ban suhkhriat bad khynñiuh kamet ka phad ki dei ban leit wut wut sha ki doctor ban phah shim snam na ka bynta ba kin test ban lap la ka dei ne am ka jingpang malaria namar lada pynslem ka jingpang kan nang jur.
Ki la pynshai ruh ba ki paitbah nong shong shnong kim dei ban ñiewsting namar ka jingpang malaria kadei kawei na ki jingpangkiba ma haduh katta katta lada ym ïoh ïa ki jingsumar kiba biang.Ha kajuh ka por ki la pshai ba ïa ki rud ki kiar jong ki ïng dei ban da pynkhuid bha bad lada don ki jaka ba lang um ki dei ban pynrngad lane theh da ki kynja dawai pynïap khñiang khang ba ki pylleng ba ki skaiñ pyrjong ki kha kin ïap noh.
Hadien ka jingpynshai jong ka ophis jong ka DM&HO shaphang ka malaria la bteng da kawei pat ka programe jong ka tnad ka koit ka khiah kaba la pynïaid da ka National Health Mission.(NHM). Katei ka kynhun jong ka National Health mission ka la sdang ïa ka jingpynshai paitbah naduh ka por shiphew baje mynstep ha Mairang Eastern West Khasi hills bad ha ka juh ka sngi kila hiar ha Nongstoiñ ban pynshai paitbah halor ki lad jingïarap ïa kito ki nongshong shnong kiba don ka jingduna ha ka bor pyrkhat pyrdaiñ.
Haba pynshai halor katei ka mat ki nongtrei jong ka NHM ki la ong ba ki don shibun ki briew kiba duna ka bor pyrkhat bad ka don kam haduh katta katta ban ïarap ïa kid a kaba pynlong ki jingïyllok bad pyn jai jai ïa ki jingmut jingpyrkhat jong ki. Nalor kata ki la ong ruh ba ki don shibun ki bynta kiba pynlong ïa ki briew ba kin khia ki jingmut jingpyrkhat jong ki namar kiba bun ki jingeh ba ki ïakynduh bad ki lah ban dei ha ka jingim shimet jong ki ne na ki daw ïng daw sem bad na kiwei kiwei bad ki briew kiba la jur palat ka jingpyrkhat kaba khia ka lah ban pynbakla wat ïa ka bor jabieng.
Kumta na ka liang ka National Health ka kyntu bad wer ïa ki paitbah nong shnong shnong ba lada don kiba kum kitei ki briew kin ïaleh ban ïasyllok bad pyntngen ïa ki.
