Arphewphra snem tyur ka Latympang, ap Ktem u Ma Nujor Sungoh
- HT Wells
Shillong: Ka sngi Hatmajai 13.12.2022 ka dei ka sngi ba sah kynmaw tam ha ka History jong ka shnong Barato ha kaba ka jingangnud jong ki paidbah jong ka thaiñ la lah ban pynurlong da kaba plie noh ïa ka Barato Police Outpost ha Barato kaba long ruh ka Headquarter jong ka Elaka Shilliang Myntang Doloiship.
Khyndiat, ka jingdawa ban pynïoh Outpost ha katei ka Shnong ka la sdang naduh ka 1 st July 1994 ha kaba ka seng Latympang Welfare Organisation (LWO) kaba don office hangne ha Shillong ka la leit delegation bad ai dorkhas sha u DGP barim jong ka Meghalaya, Shri DNS Srivastava. Ka jingpynshongnia ha kata ka por ruh ka dei namar ki kynrum kynram kiba mih na ki jingïakajia pud bad ka Assam ha kaba ki nongpyntriem ki ïohlad ban riehtngen sha katei ka Jylla hadien ba ki la leh ïa ki kam sniew,ki kam tuh lute bad kiwei pat ki kam lehbor na kane ka Jylla.Namar ka sorkar ha kato ka por ka leh bym suidñiew, katei ka seng hapoh ka jingïalam jong u (L) Prof. HW Sten ki la leit ban ïakynduh biang ïa u Bah Thrang Hok Rangad Home Minister ha ka 20 th August 2001 ban dawa ym tang ïa ka Outpost hynrei ban thung da ka Magisterial Inquiry hadien ka jingsiat dusmon ïa u Aikyrdan Shadap, u khynnah uba dang 15 snem ka rta ha ki riewthrangsnam kiba la shah khylliap thapniang jong ka Karbi National Volunteers (KNV) ha pynthorkba jong ki ha Umliar Wanpung ha ka 7.8.2001, ha ka por ba u dang leit synran ïa u kpa jong u sha katei ka pynthorkba.
Ha ka 22.02.2005,la ai Dorkhas biang sha u Dr. Donkupar Roy Chief Minister ha ka por ba u wan jngoh ïa katei ka shnong ban pynlongkam noh ïa katei ka Outpost ha Barato. U General Secretary jong ka LWO u la ïathuh shuh shuh hadien ka jingïai buddien kaba khlem shongthait ïa ka kam na kawei ka shnat sha kawei pat, u Bah Peter S Dkhar DC barim jong ka Jaintia Hills ha ka 16 th October 2014 u la pyntyllun ïa kam ban pan jingshai naduh na u OC jong ka Nartiang Outpost ban ïoh ïa ka Crime rate, nangta sa u Bah A.R. Mawthoh DIG (Eastern Range) uba la phah ïa ka kaiphod sha ki bor ba kham halor ha ka 29 th May 2017 halor ka phang “Ban wanrah ïa ka jingtreikam ki Police kham jan sha ki paidbah” ha kaba u la kdew ruh ba donkam ban thaw thymmai haduh 18 tylli ki Police Stations bad ki Outpost, ha kaba ïa ka Barato la kdew shai kdar ha ka sl.no.4.
Kumta ka Dorbar Shnong Barato ruh ban kham pynstet ïa ka kam, ka la shimkhia ban pynïoh jaka ha “Lum Tlep Ksaw” kaba heh haduh 4.06 Acres lane 1,78,640.00 Sq.ft da ka jingai-kylluid mynsiem jong I (L) kong Profitable Dkhar bad kiba ha ïing hasem jong I ha ka 31.7.2017 lyngba ka Gift Deeds sha u R.Mathu IPS, S.P. West Jaintia Hills. Ka jaka kaba don harud ka Pynthor bapyngngad bad ba ithiang marjan bad ka Office jong Veterinary Barato. Ka number jong ki kam sniew naduh ka snem 1995 haduh 2015 ki long; Barato – 40 tylli, Mukroh – 39 Tylli, Saba -6tylli, Thangsning – 11 tylli & Thangraiñ – 8tylli.
Hynrei haduh mynta lei te ka jingkiew ha ki kam sniew, kam pynïap briew bad kiwei kiwei ka la long haduh laishah sawshah ban ïa kaba mynshwa.Nangta, ha ka 27.8.2019 ka Dorbarshnong ryngkat bad ki dkhot jong ka LWO ki la leit ban ïa kynduh biang ïa u James K.Sangma, Home Minister ha katei ka por bad ïa u Dr. D.D.Lapang Chief Adviser Government of Meghalaya ban kham pynkloi ïa ka kam plie Outpost. Utei u Home Minister ryngkat ka jingsynranlang jong u Ma Nujorki Sungoh, Local MLA la ïoh ban ïatai ban ïathir sani bha da kaba sei ïa ka Map ha kamra treikam jong u ban pynshong nongrim ïa ka jaka ba kham biang. Utei u Home Minister u la ong, ba ka Barato kan dei ka jaka babiang eh na kabynta ka Police Administration namar ba ka long ruh kum kata ka “Tactical Point” ym ha ka Flash Point ne ka jaka ïakynad.Kan kham pynsuk ruh ïa kiwei pat ki shnong ba marjan ban wanujor lada don kino kino ki kam sniew hapoh katei ka thaiñ. Hynrei, katei ka jingkular ka shu ïap la ïap noh namar ba u James Sangma u la shah knieh noh ïa ka Home Department. Hynrei, ka Dorbarshnong bad ka LWO kim shym shong klikti, ha ka 6 th Nailar 2020, ki la leit ban ïa kynduh ïa u Bah Lahkmen Rymbui kum u Home Minister ba thymmai ban kham pynstet ïa katei ka kam.
U Ma Nujorki Sungoh ruh kum u MLA u la leh ïa la ka kamram ban ïatai hapoh Dorbar Assembly haduh 3 sien laiwat halor ka jingdonkam ba kyrkieh ban buh Outpost ha Barato.Ym tang katta,ma u ruh u ïai buddien sha u Home Minister ter ter. Ha u bnai October 2022,kitei ki bor shnong ki la leit ban ïakynduh biang ïa u Chief Minister Conrad Kongkal Sangma ban tip kaei ka rai jong ka sorkar jong u halor katei ka kam. U Chief Minister ryngkat bad kiwei pat ki Cabinet Minister ki la shim ïa ka rai ban thung noh ïa ka Police Outpost ha Barato ha ka 25.11.2022. Hynrei kumba phi ïatip laisngi hashwa ïa katei ka sngi, jia noh kato ka jingshah pynïap klep jong ki 5ngut ki nongshongshnong balui lui jong ka Mukroh bad katei ka jingthmu ban plie ka la pulom noh namar ka don ka jingpyrshang ban dawa ban rah sha Mukroh. Hynrei, ka shnong bad ka LWO ka ai khublei ia ka jingstad jong u Chief Minister Conrad K Sangma ban sactioned da ka Border Outpost (BOP ym POP) ha Mukroh khnang ban ïoh pynshong ïa ki pulit Battalion ha jaka ba don jingiakynad bad ka sorkar Assam ban ai jingïada ki nongrep bad ïa kiwei ki briew jong ka shnong.
Kumta ka sorkar khlem da pynslem shuh ïa ka kam sahteng, lyngba ka Notification No. HPL.168/2013/470 dated 5 th December 2022 na u Secretary Home (Police) Department ka la pyntip ba u Governor u la sngewbha ban thung noh ïa ka Barato Police Outpost. Kumta,u Ma Nujorki Sungoh MLA ryngkat bad u Deputy Commissioner West Jaintia Hills Shri B.S.Sohliya IAS bad u Bikram D Marak,Superintendent of Police West Jaintia Hills ki la shim ïa ka rai ban plie noh ïa katei ka Outpost ha ka shnong Barato ha ka 13 th Nohprah 2022. Ki shnong ba hap hapoh katei ka Outpost thymmai ki don baroh 20 tylli,kiba kynthup ïa ka Barato, Mukroh, Saba, Maitdeiñ, Ïongkynshur, Ïongkwang, Thangraiñ, Khliehsniriang, Shilliangmyntang, Thadsniñ,Thadïalong, Musiaw, Samatan, Moobandu, Latymphu, Thadbamon, Umsalang, Lummuriap,
Sowkhlieh & Bhaiñ. Kumta naduh mynta, kitei ki shnong kin lait noh na ka jingpeit jingkhmih jong ka Nartiang Police Station.
Ka Latympang Welfare Organisation ryngkat bad ka Dorbarshnong Barato ki ai khublei kyrpang eh ïa ka sorkar MDA bad ïa u Local MLA kiba ha ka jingtyur (aiksew behmrad) bad jingapktem la ïoh ban siat ia ka sier baheh kumba la angnud baroh shikatta. Ka jingplie ïa katei ka Outpost ka dei ruh ka jingai sngewbha Christmas jong ka sorkar MDA ïa ki paid jong katei ka thaiñ. U General Secretary jong ka LWO u la kynmaw burom ïa ki dkhot jong ka kiba la khlad noh kiba dei ruh ki riewkhraw jong ka shnong, kata; Prof. HW Sten, Elias (Nangbah) Bi-am, Edwinson Bareh, Livingstone Bhoi & Plinus Eliphon War kumjuh ruh ïa ki Waheh Chnong & Secretary Shnong naduh ka snem 1994 haduh 2022 ryngkat bad u Bah Aiborlang Shadap MDC. Ka ktien ki riewstad ka ong “ïa ka nongbah Rome ym shym la tei tang ha ka shisngi”, kumta ruh ka jingdawa Outpost Barato ka shimpor haduh 28 snem ban kynra, bad kata ruh naduh kaba thungdieng, thiew, kyllad bad ai um lang, sa ïoh ban kheit ïa u Soh babang ha katei ka sngi.
(Phi lah ban ïa pathai kyrwoh bad u nongthoh lyngba ka email : htwells@rediffmail.com).