2 klur ngut ki khynnah ki pynrung kyrteng ha ka klas 1, kaba wanrah jingkyrmen, jingkitkhlieh jong ka ri – Dharmendra Pradhan

Ka por jong ka jingpynthymmai ïa ka ri

Man la u snem, haba ki khyrdop skul ki plie na ka bynta ka samoi pule kaba thymmai, ka India ka sakhi ïa kawei na ki kam ba jylliew tam jong ka jingkut jingmut lang jong ka. Ha kylleng ki lum bad ki rud duriaw, ha ki nongbah bad ki shnong kiba jngai, da ki million ki khynnah-teng teng wat hapdeng ki jingeh shimet kiba khang lad ïa ka jingim jong ki-ki rung shapoh ki kamra klas jong ki da ka jingkmen kaba thymmai, ki jingangnud kiba thymmai bad ki lad kiba khraw. Ka long ka por kaba jar jar hynrei kaba donbor jong ka ri. Mynta u snem ruh haduh ar klur ngut ki khynnah ki la pynrung kyrteng ha ka klas 1, kaba wanrah ïa ka jingkyrmen bad ka jingkitkhlieh lang jong ka ri.
Ka jinglong jingman jong ki skul ha India ka long kaba heh. Ka kynthup palat 14.7 lak tylli ki skul, haduh 25 klur ngut ki khynnah skul kiba la pynrung kyrteng bad palat shi klur ngut ki nonghikai. Kine kim dei tang ka jingthew ïa ka jingheh jong ka rukom pynïaid kam. Ki pynbna ïa ka jingangnud kaba skhem ban pynwandur ïa ka lawei jong ka ri jong ngi lyngba ka pule puthi. Ka The National Education Policy (NEP) 2020 ka wanrah ïa ka jingkwah tip, ka jingsngewthuh bad ka jingkiew shaphrang ba pura ha ka jaka pule bad ban ym sahkut ha ka jingpule lyndet. Man la ka snem pule ka long ka sienjam kaba don jingmut ban pynurlong ïa kata ka jingthmu.
Da ka jingpyntreikam ïa ka Balvatika, mynta la pynïasoh ïa ka jingïoh jinghikai naduh dang rit bad ka rukom ai jinghikai ha skul kaba pynthikna ba ki khynnah kin jam sha ka kyrdan 1 da ka jingpynkhreh kaba kham bha bad ki sap ba khlaiñ ha ka nongrim. Ka jingrung jong u khynnah sha skul ka pyni ïa ka jingsdang jong ka jingïadei kaba ïaineh bad ka jingnang jingstad bad ka imlang sahlang; ki skul kidei ban pynthikna ba kane ka jingïaid lynti ka don tynrai ha ka jingpule kaba sngewtynnad, ka bha ka miat bad ka jingsngew trai kaba khlaiñ.
Ka Jingïaid lynti jong ki khynnah pule: Na ki sienjam ba nyngkong sha ka jingshem ïa ka jingsngew skhem
Ka sngi kaba nyngkong ha skul bunsien kam ju dei kaba khlem ki jingjia. Ka don ka jingkhlehlang jong ka jingartatien bad ka jingkmen jong ki jingsdang ba thymmai. Ki kti kiba rit ki bat ïa ki jingsngew kiba heh bad ki khmat kiba kwah tip ki shim ïa ka pyrthei kaba thymmai pura. Haba ki khynnah ki sngew shngaiñ bad ba ki long kiba don dor, ki sdang ban ïakren. Ki ïashim bynta shuh shuh. Ka jingkwah tip jong ki ka sdang ban nangkiew. Ka jingsngew skhem ka nang kiew suki suki, hynrei ka nangroi stet. Ki snem kiba nyngkong kidei ban pynleit jingmut ha ka jingïalehkai, ka jingwad bniah, ka jinglap bad batai ïa ka jingsdang jong ka jingïaid lynti kaba ïaineh.
Ki jingïadei ki long kiba kongsan bha. U nonghikai uba don ka mynsiem ïarap u lah ban pynkylla ïa ka lynti jong u khynnah. Ka kamra pule ka lah ban pynkylla ïa ka jingjur jar sha ka jingïashim bynta, bad ka jingïashim bynta sha ka jingsngew skhem. Haba u khynnah u sngew ba don ba ïohi bad ïohsngew shisha ïa u, ka jingkwah tip ka kylla long ka jingshlur. Ka khynnah kaba sngew ba ka dei ka jingdon bynta, ka sdang ban shem ïa ka sur jong ka.
Ha ka bynta pdeng jong kine ki snem ba nyngkong ka don ka jingkitkhlieh kaba khlaiñ jong ka ri ïa ka jingnang jingstad bad jingnang ban kheiñ jingkheiñ. Lyngba ka NIPUN Bharat Mission, ka India ka la buh ïa ka thong kaba shai: uwei pa uwei u khynnah u dei ban lah ban pule da kaba sngewthuh bad ban kheiñ jingkheiñ shuwa ban kut ka klas 2. Ka jingphai khmat ka kylla na kaba kynmaw ïa ki jubab sha ka jingsngewthuh ïa ki jingmut. Ki kamra pule ki dei ban pynshlur ïa ki khynnah ban kylli jingkylli, ym tang ban ai ïa ki jubab.
Kane ka jingthmu kam sahkut tang ha ki jingpule. Ki art, ki jingïalehkai bad ki nongrim ki long ki bynta kiba kongsan ha ka jinghikai. Ka pule puthi ka dei ban pynwandur ïa’baroh uwei u khynnah’- ym tang ïa ka jingmut jingpyrkhat, hynrei ïa ka met bad ka mynsiem ruh. Ka jingkilan met bad ka jingbam kaba tei ïa ka met ka long kaba kongsan ha ka jingim ba man ka sngi ha ka por shong skul. U khynnah uba koit ba khiah u sngewthuh kham bha, u ïashim bynta shuh shuh bad u heh u san ha ka koit ba khiah.
Ka jingpynbeit ïa ki jingeh kiba mih
Ha kylleng ka pyrthei, ka rukom im jong ki khynnah ka la kylla shibun. Ka jingkylla ha ka rukom bam bad ka jingduna ha ka jingkilan met ka la kylla long ka jingeh ha kylleng ki ri. Ka India ka dang pynbeit stet ïa kane ka jingeh. Ki sienjam kum ka jinghikai ki lan met kaba dei ban leh, ki ‘Oil Board’ bad ki ‘Sugar Board’ ha ki skul ban weng ïa ka jingsngaid palat bad ka skhim PM-POSHAN kaba la pynkhlaiñ da kaba pynleit jingmut kham jylliew ha ka jingbha jong ka jingbam kaba tei met ka pynkylla ïa ki skul sha ka koit ka khiah bad ka jingim kaba thymmai. Kine ki sienjam ki thmu ban tei ïa ka pateng kaba kheiñkor ïa ka koit ka khiah kum ka bynta pdeng jong ka jingheh jingsan kaba pura.
Katba ka teknoloji ka long ka jingplie lad kaba khlaiñ na ka bynta ban ïoh lad bad ban ïoh jinghikai, ka jingpyndonkam kaba nang kiew ïa ki social media ka pynmih ïa ki jingsngewkhia ha ka por ba peit ïa ka screen, ka jingpynleit jingmut bad ka jingkoit jingkhiah ha ka bor pyrkhat. Sa shisien, kane ka dei ka jingeh ha kylleng ka pyrthei bad kam dei tang ha ri India. Ki skul bad ki longïing ki dei ban pynthikna ba la pyndonkam ïa ka kum ka atiar ban ïoh jinghikai, ym kum ka jingpynthut.
Kumjuh ruh kaba kongsan ïa kane ka jingthmu ka long ka bha ka miat ha ka bor pyrkhat bad ka jingsngew jong ki khun jong ngi. Ka jinghikai ha ki skul bad ka rukom hikai ki la pynïasohlang ïa ka jinghikai ha ka imlang sahlang bad ka jingsngew ban kyrshan ïa ka jingïaid lynti jong u khynnah, ha ka juk ba ki khynnah ki ïaid lyngba ïa ka pyrthei kaba kham jylliew bad kaba kham ai mynsiem ban ïa kano kano ka por kaba mynshuwa. Ban wanrah ïa ki jinglong jingman kiba shngaiñ, kiba lait na ka jingban khia donkam ïa ka jingpyrshang lang jong ki skul, ki kmie ki kpa, ki nonghikai bad ki paidbah.
Ka Bynta jong ki nonghikai
Ka jingpynkylla kam poi sha ki khynnah tang lyngba ki policy; la pyntreikam ïa ka lyngba ki nonghikai. Kidei ki nongtei ba shisha jong ka jingkylla ha ka pule puthi kaba pyndap ïa ka jingduna hapdeng ka jingthmu bad ka jingshisha ha ka kamra pule. Ki nonghikai ki dei ban hikai ha ka jinglong jingman kaba bun jait ki ktien bad ruh ban pynthikna ba la burom ïa ka ktien tynrai jong u khynnah bad pyndonkam kum ka atiar kaba khlaiñ ban hikai. Da kaba kheiñkor ïa kane, ngi pynthikna ba ka jingkylla sha ka jingpule kaba pura ka long kaba khlem jingeh, kaba sngewskhem, bad kaba don tynrai ha la ka jong ka jinglong.
Nga kyntu ïa ki nonghikai jong ngi ban buh hakhmat eh ïa ka jingpule kaba pynshong nongrim ha ka jingtbit katba ki dang burom ïa ka jingstet, ka jinglong jong uwei pa uwei u khynnah bad ban dang peit ruh ïa ka koit ka khiah ha ka jingsngew bad jingkoit jingkhiah ha ka bor pyrkhat jong uwei pa uwei u khynnah pule hapoh ka jingpeit jong ki.
Ka Bynta jong ki kmie ki kpa
Ka pule puthi kam sdang ne kut ha khyrdop jong ka skul. Ka ïing ka long ka kamra pule kaba nyngkong, bad ki kmie ki kpa ki dei ki nonghikai ba nyngkong. Kaei kaba ki khynnah ki mad ha ïing ka pynwandur ïa ka rukom pule jong ki ha skul.
Ka jingkyntiew ïa ka jingmlien ban pule kot bad ka jingïatreilang kaba ïaishah bad ki jingkylli jong u khynnah ki long ki kam kiba rit ban kyntiew ïa ka jingwad ïa ka jingnang jingstad. Nga kyntu ïa ki kmie ki kpa ban pynthikna ba ki khynnah kin ïoh ïa ka jingbam kaba biang bad ka jingthiah kaba biang; ba kin ïoh ïa ka jingkilan met kaba biang man ka sngi bad ka jingïalehkai shabar. Ki kmie ki kpa ki dei ban ïatreilang bad ka skul bad ban thew ïa ka jingjop jong u khynnah ym tang ha ki kyrdan pule, hynrei ha ka jingsngew skhem, ka jingsngewrit bad ka jingsngewtynnad kaba ïaineh ha ka jingpule. Ka jingai kaba khraw tam kaba ki kmie ki kpa ki lah ban ai ïa u khun ka long ka jingngeit ba ka jingpule hi ka long kaba pynkmen shisha.
Ka jingkut jingmut ba ïasam lang jong ka ri
Ka jingpule ka dei ka jingkitkhlieh kaba ïasam lang. Ka dei jong ki sorkar, ki skul, ki nonghikai, ki kmie ki kpa bad ka imlang sahlang. Man la u nongshim bynta u don ka bynta ban leh eiei.
Uwei pa uwei u khynnah u dei hok ban paw, ban kren bad shah ïalam ha ka jingïaid lynti jong ki ha ka jingpule. Ka jingthew ba shisha jong ka rukom ai jinghikai jong ngi kam dei tang katto katne ki nongjop hynrei hato uwei pa uwei u khynnah khlem da peitia ka nongrim, u pule da ka jingsngew skhem bad jingkmen. To ngin pynskhem biang ïa ka jingangnud jong ka ri ban tei ïa ka rukom ai jinghikai kaba kynthup lang ïa baroh, kaba saiñdur thymmai bad kaba pynkhreh ïa ka lawei. Da ka jingïatreilang, ngi lah ban pynthikna ba man la ka kamra pule kan long ka jaka ha kaba ki jingthrang ki ïoh ïa ki thapniang bad ha kaba la tei ïa ki nongïalam jong ki por. Ki jingpynbna ïa ka Viksit Bharat shuwa u snem 2047 ki don ha ki kamra pule jong ngi mynta ka sngi. To ngin ai ïa ki, ki lad ban kiew shaphrang.

(U nongthoh udei u Myntri Sorkar Pdeng ba dei peit ïa ka Tnad Pule Puthi).