««|Kynnoh ba bteng ka jingthung kam beai˝ hapdeng ba hiran ka pla tyngka ha JHADC    ««|Shah beh ka longkmie Khasi na Golf Club Delhi namar ba sem da ki jai˝sem    ««|Kynthih u Bah Shylla sha ka PDF ba leh lyndet u President ka UDP ´a ka Nongkrem    ««|Dawa ka KHNAM ban aiti noh ia ka Kynshi HE Project sha ka NEEPCO/MeECL    ««|Thrang ka heprit Sylvania ban ´oh ak ha ki phlim Bollywood    ««|ĹTang ban ong Em ´a u Droksĺ ka dei lynti ban rat dyngkhong ha Jylla, ong u SP    ««|Ap ka jingma ba synjor ka jingkieng ´aid kjat ha Kyrshai    ««|Da ka PRETAH, sdang u Chairman ka ANVC-B ban pynkhlai˝ ´a ki District Council    ««|Pynkup burom u Bah PT Sawkmie ´a ka samla kaba ju leit sam dud bad ´oh top 7 ha ka SSLC    ««|Nang khlai˝ ka UDP Ranikor, wan pyn´asoh sa u Bah A.Diengngan


ĹKhyndiat halor ka ktien khasi bad ka thoh ka tarĺ

Kynpham L Khonglah

12 January, 2017

Ka ktien Khasi ka long da shisha kaba ´ar, nga la pule bunsien ha ki kot khubor shaphang ka thoh ka tar u Khasi ba la thoh da bun ki briew kiba ieit ´a la ka jaid bynriew ´a la ka ktien bad ´a la ka thoh ka tar. Katba nga dang wan phai na Shillong sha Jowai ha kawei ka sngi nga la ´ohi ´a kawei ka kali kaba thoh ´a ki kyntien kiba sngew tynnad ban puson kumne "Haba im ka ktien. Im ka jaid bynriew." Nga ai khublei kyrpang ´a u trai jong kane ka kali.

Nga la ju pyrshang ban pule bad wad bniah halor ka thoh ka tar Khasi na ki kot skul, kolej, kot ´athuh khana bad kumta ter ter, nga shem ba bun hi na ki nongthoh ne nga lah ban ong ba baroh ki don la ka jong ka jong ka rukom thoh bad ka rukom pynwan dur ´a ki kyntien ki senten bad spel dak. Ngim lah ban len ´a ka jingshisha ba ka thymmei thoh tar u Khasi ka dei ka (Bible) kotbah, hynrei ha ka kotbah ruh don bun bah ki jingduna khamtam ha kaba ´adei bad ka rukom spel ´a ki dak. Te lada ka thymmei ka don jingduna katno tam kiba pyrthuh bud.

Kaei kaba nga kwah ban ngam jylliew bad ban ´a pyrkhat ´a puson hangne ka long shaphang ki dak Khasi (alphabet) ka rukom spel ban pynmih sur (sound) ne nga lah ban ong ka rukom kynnoh dak.

Ka ktien Khasi lada dei ban pyn´ar shuh shuh ´a ka kum ka ktien ka ban long official hapoh ka bri u hyn˝iew trep hyn˝iew skum, ka ktien ka ban kren da u khynriam, u Pnar, u Bhoi, U War, ka dang donkam sa katto katne tylli ki (alphabet) dak, khnang ba u Pnar ruh un lah ban pyndonkam ´a ki juh ki dak ha ka thoh ka tar jong u bad kumjuh ruh ´a ki wei (Bhoi, War,Khynriam). Te kumta hangne ngan ai jingmut khyndiat shaphang ki dak bad ka rukom spel jong ka ktien Khasi bad ka ktien Pnar bad kumno ngin donkam ban dang don shuh kiwei kiwei de ki dak (alphabet).

Ki Khasi ki ong "ap shibit/shiphang" ki Pnar ki ong "ang chibet" hangne ngi ´ohi ba u" ? " u donkam haka ktien Pnar bad u 'c' English u don kam haka ktien Pnar da ki dak Khasi.

Na katei ka jingsdang haneng ngan kynthoh khyndiat halor ka jingong ba ki dak ?, ˝, g, ha ka Khasi ki dei ki dak ba ´ap. Kine ki dak ?,˝,g ki dei ha ka jingshisha ki dak kiba donkam tam ban ong sngew meng ba ka ktien Khasi jong ngi ka long kaba ´ar. Kine ki juh ki dak ki don ha kiwei pat ki jaid ktien jong ka pyrthei kum ha ka ktien German, bad kine ar u ? bad ˝ ki don ha ki handset (mobile) jong phi baroh kiba bat cell phone.

Te shaphang u 'g' (ha ka English get, good, goat, gift) ha ka Khasi pat la pynsawa ´a u 'g' kum (egg=ktien English). Te balei u Thomas Jones u pynrung ´a une u alphabet bad khot ´a u u egg=g ha ka ktien Khasi. Don kiba ong ba ia u 'g' la pyndonkam tang ban thoh kyrteng bad kur kum Ghonglah, Garrot, George, kumta kei˝ ba la ˝iew ´a u dead alphabet, hynrei em, u 'g'=ghonglah, Garrot u bakla haduh katta katta ba lada yn kynnoh ne spel ´a kitei ki jingthoh ha ka Khasi kin long noh egg=honglah bad egg=arrot, namar ha ka Khasi u 'g' u sawa egg, kumba niew ha ka Hindi ´a u number iwei lane number 1 (g).

U 'g' ha ka jingshisha lada yn shim ´a ka sawa ka jong u, u dei ban long u vowel ha ka Khasi ym u consonant. (U M.B. Jyrwa ha ka kot "ka jingpule shaphang ka ktien" page 28 u ong ba u "g" uba don ha ki dak Khasi um long satia u consonant Khasi, dei na kane ka daw u thomas Jones u buh ´a u 'g' ha ka ktien Khasi ba un long u vowel Khasi. Kum ka nuksa, ha ka Khasi ´a u (kajar ha ka Pnar) bad (nail ha ka English) la thoh prek bad kumta ka sound ka la bakla. Lada kynnoh prek ka sound kan mih kum (fake, cake, sake ha ka English) namar ka sur ka wan na u e,k = ek bad kam mih (egg) ynda kynnoh bha. Te la da yn thoh thik ´a ka kyrteng jong u kajar (Pnar) ne nail (English) ha ka Khasi dei ban thoh preg.

Ha ka ba ´adei bad kane ka jingsawa jong u 'g' ha ka ktien Khasi nga sngew ba dang don bun ruh kiei kiei kiba ngi dei ban leh khnang ba yn lah ban dang pynbha shuh shuh ´a ki jingsawa jong ka ktien namar don ki kyntien kren kiba ngim lah ban thoh namar ka jingsawa jong ki kam don ´a u alphabet kum ka jingsawa jong u Epsilon jong ki alphabet Greek.

Mynta lada ngin phai sha u "o" bad u "u" ruh ngi dang duna bha ka rukom pule, spel bad thoh ´a kine ki dak. Ha ka ktien Khasi ngi donkam ban don ar tylli ki "o" kata u "o" u ban sawa= poh, khoh, shnong bad u "o" u ban sawa = som (som na krung u Jisu), lom (lom, wah), shon= nongshon namar lada thoh shun= nongshun ka jing mut kan pher, ka shun kan ai ´a ka jingmut =tah shun, maw shun, bam tympew bad ka shun. Kum juh ruh Khon lane khon rit ha ka jaka khun lane khun rit namar khun ka mut turn ( English). Ia u "u" kabiang hi ban ong lum = lum, lang bad sum = sum, sait. Khun = khun ka surok, shun = bam kwai bad ka shun. Te kumta ngi lah ban adapt da u ÷(omicron jong ki Greek) lane da u `÷` jong ki German namar ´a une ruh lah ban ´oh na ki mobile phone bad computer bad kumta ngin don noh ar tylli ki `o`. u o = oh, soh, toh, bad u ÷ = som, lom.

Don bun bah kiei kiei kiba dei ban pynbit pynbiang ´a ka ktien Khasi. Kine ki long tang kum ki jingai jingmut ´a baroh ki khun u hyn˝iew trep hyn˝iew skum ba ngi dei ban ieid ´a la ka jong ka ktien bad ´a la ka jong ka jaid bynriew. Nga pan map na baroh ki nong pule ba lada don ei ei ba nga thoh ban pynmong ´ano ´ano lyngba ine i jingthoh sngewbha wat nym sngew ei ei namar ngam don jingmut ban pynmong ´ano ´ano ruh. Lada im ka ktien ka jaidbynriew ruh ka im. -[phaidien].



Saw snem shong dum ki 6 shnong khlem bording

Nongstoi˝, Jylliew 26 : Ka shnong Kyrshai kaba long ka shnong kaba markhap bad ka Assam ka dei kawei na ki shnong ha ka thai˝ West Khasi Hills District kaba la shah iehnoh khun swet ha ka sorkar Megh...MORE

La sngi Saitjai˝ lah ban rai ´akhih ki nonghikai SSA

Shillong, Jylliew 26 : Ki nonghikai SSA jong ki saw tylli ki distrik, kynthup ´a kiba na East, West, South West Khasi Hills bad kumjuh na Ri Bhoi ki la pynbna ba ki lah ban pynlong syndon da ki jing´a...MORE

Kurup ki Pulit ´a u Ganja ba palat 41 kg na Khyndailad

Shillong, Jylliew 26: Ki Pulit ka Shillong Sadar Police Station hynne ka step kila ´oh ban kurup ´a palat 41 kg u ganja ba shongdor da ki lak tyngka na ki thai˝ Khyndailad.
¤a une u ganja la ku...MORE

´aroh ka KHNAM ´a ka SRDC halor ka um PHE

Shillong, Jylliew 26: Ka KHNAM Youth Wing, ka la pynrem jur ´a ka tnad PHE halor ka jing bym lah ban shimkhia jong ka ban sam sha ki paidbah da ka um kaba khuid.
Ha ka kyrwoh ba la phah da u P...MORE

Da ki tiar sumar ´aki kynthei syn˝iang ka JK Synod Mihngi ´aka Dr. Norman Tunnel Hospital

Jowai, Jyliiew 26: Ka Jing´aseng Kynthei Khasi Jai˝tia Presbyterian Synod Mihngi kala syn˝iang da ki kor sumar ´a ki kynthei sha ka Dr. Norman Tunnel Hospital hynne ka sngi.
Kine ki kor sumar ...MORE

Pynshai paidbah ki pulit WKHD halor jingsniew u drok bad kyiad

Nongstoi˝, Jylliew 26 : Ban pynsgewthuh ´a ki paidbah nongshong shnong ha ka Nongbah Nongstoi˝ bad ka district baroh kawei halor ka jingsniew jong u drok bad ka kyiad, ka tnad pulit jong ka West Khas...MORE

Bym shim khia ´a ka jingkhuid ka Um bam Um dih, pynrem jur ka KHNAM ´a ka tnad PHE

Shillong, Jylliew:Na ka liang ka Seng KHNAM State Youth Wing ka pynrem jur ´a ka tnad PHE department halor ka jingbym lah ban shim khia halor ka ka jingkhuid jingsuba ka um bam um dih ba pyndonkam d...MORE

´atai ka KJBWA halor ka jingshah ˝ion bei˝ jong ki nongdie doh masi

Shillong, Jylliew :Ka General Meeting jong ka Khasi Jaintia Butcher's Welfare Association kaba la shong mynta ka sngi ha Mawlai Phudmuri Community Hall ha kaba la wan ´ashim bynta da ki dkhot Seng ...MORE

Rai kyrshan ki samla ´a u bah FD Ramsiej, pynskhem ´a ka UDP Youth Wing Umroi

Umroi, Jylliew: Da ki spah ngut ki samla kiba la nang la stad ki la wan ban pyn´asnoh ´alade bad ka UDP Youth Wing Umroi Circle bad kine ki samla ki la rai ban pynjop don burom bad kumjuh ruh ban ai k...MORE